ගන්ද කුටිය
අපගේ ශාස්‌තෘ වූ ගෞතම අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ 45 වසරක්‌ වූ සම්බුදු දිවියෙන් 25 වසරක්‌ ම වැඩවාසය කළේ සාවත්ථි හෙවත් සැවැත් නුවරයි. එහිදී වස්‌කාල 19ක්‌ අනේපිඬු සිටාණන් කරවූ ඡේතවනාරාමයේ ද, වස්‌කාල 06ක්‌ විශාඛා උපාසිකාව පිදූ පූර්වාරාමය හෙවත් මිගාරමාතු ප්‍රාසාදයේ ද වස්‌ වසා වැඩ වාසය කොට තිබේ. ශ්‍රාවස්‌ථි හෙවත් සැවැත්නුවර බුද්ධකාලීන දඹදිව සොළොස්‌ මහා ජනපදයන් අතරින් ප්‍රබල රාජ්‍යයක්‌ වූ කෝසල ජනපදයේ අගනුවර ය. එහි එකල පාලකයා වූයේ ප්‍රසේනජිත් කොසොල් රජතුමා ය. මෙම කෝසල ජනපදය, මගධ ජනපදයට වයඹින් ද, දකුණින් ගංගා නම් නදිය ද, නැගෙනහිරින් ගන්ඩන් හෙවත් නාරායනී නදිය ද උතුරු දෙසින් හිමාල කඳු වැටිය ද පිහිටන සේ සීමා මායිම් සළකුණු වී තිබිණි. ධර්මපට්‌ඨාන යන අපර නාමයකින් ද හැඳින්වූ සැවැත් නුවර පිහිටියේ කෝසල රාජධානියේ උතුරු පෙදෙසේ ය. සාවත්ථි නම් සෘෂිවරයාගේ වාසස්‌ථානය වූ හෙයින් ශ්‍රාවස්‌ථි නම් වී යෑයි ද ශ්‍රාවගේ පුත් යුවන්නාශ්ගේ මුණුපුරු ශාවස්‌ත විසින් පිහිටුවන ලද හෙයින් ශාවස්‌ති නම් වී යෑයි ද හරිවංශ මහාභාරතාදී ග්‍රන්ථවල සඳහන් වේ. මිනිසුන්ගේ උපභෝගය පරිභෝගය සඳහා අවශ්‍ය සියල්ල මෙහි තිබූ බැවින් සාවත්ථි නම් වී යෑයි අටුවාචාරීන් වහන්සේලා පවසති. මිනිසුන් එක්‌රැස්‌ව කුමක්‌ ඇද්දැයි විමසූ කල්හි සියල්ල ඇත (සබ්බං අත්ථි) යන වදන් පැවසූ හෙයින් සාවත්ථි නම් වී යෑයි මඡ්Cධිම නිකාය අට්‌ඨකතාවේ සඳහන් වේ.
ආනන්ද බෝධීය
යොදුන් තුන් සියයක්‌ (කිලෝමීටර් 3000ක්‌ පමණ) විශාල වූ පුරාණ සැවැත් නුවරට අයත් ගම් අසූ දහසකි. ජනගහනය කෝටි අටකි. පවුල් පනස්‌ දහසක්‌ එහි වාසය කළහ. අයෝධ්‍යාවෙන් සැතපුම් පනහක්‌ පමණ උතුරින් රප්ති නදියේ දකුණු ඉවුරෙහි වූ මෙකල සහේත්-මහේත් වශයෙන් හඳුන්වන පෙදෙස පුරාණ සාවත්ථිය ලෙස පුරා විද්‍යාඥයන් තහවුරු කරගෙන ඇත. වර්තමාන ඉන්දියාවේ ගෝණ්‌ඩා හා බහරිච් දිස්‌ත්‍රික්‌ක සීමාවේ පිහිටි සහේත් මහේත් වශයෙන් හඳුනාගෙන ඇති ශ්‍රාවස්‌ථිය පිළිබඳ ඡේතවනාරාම ශිලා ලේඛන කිහිපයකින් ද තහවුරු වී ඇත. වත්මන් සහේත්, මහේත් කොටස්‌ දෙකකින් සංයුක්‌ත ප්‍රදේශ දෙකකි. වඩා විශාල වූ Ñමහේත්' අක්‌කර හාරසියයක්‌ පමණ විශාල වූ ප්‍රධාන නගරය වශයෙන් හඳුනාගෙන ඇත. මෙයට සැතපුම් කාලක්‌ පමණ ඈතින් නිරිත දිගින් පිහිටි අක්‌කර තිස්‌ දෙකක්‌ පමණ වූ සහේත්
ඡේතවනාරාමය පිහිටි භූමියයි. වස්‌කාල විසිපහක්‌ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර වැඩසිටීම නිසා පරම පූජ්‍යභාවයට පත්වූ විහාර භූමිය විහාර, ස්‌ථූප, සංඝාරාම ආදියෙන් සමලංකෘතව පැවතුණි. ක්‍රි.ව. හතර වැනි සියවසේ ශ්‍රාවස්‌ථියට පැමිණි පාහියන් තෙරුන් තමන් දුටු ප්‍රතිමා ස්‌ථූප හා සංඝාරාම පිළිබඳව ද හත්වන සියවසේ පැමිණි හියුංසියැං තෙරුන් දුටු නටබුන් වූ විහාරාරාම, ස්‌ථූප, සංඝාරාම පිළිබඳව ද දේශාටන වාර්තාවේ සඳහන් කර ඇත. පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්වලින් ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සියවසට අයත් ස්‌ථූපයකින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ම යෑයි තහවුරු කරන ලද ධාතූන් වහන්සේලා සොයාගත් අතර ක්‍රි.ව. පළමු වැනි සියවසේ ඉදිකරන ලද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවමාන ප්‍රමාණයේ ප්‍රතිමාවක්‌ ද හමුවී ඇත. තවද ධර්මාශෝක අධිරාජයාගේ සමයේ සිට දොළොස්‌ වැනි සියවස තෙක්‌ කරන ලද ඉදිකිරීම් රාශියක්‌ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්වලදී අනාවරණය කරගෙන ඇත.
සැවැත්නුවර ඡේතවනාරාම පින්බිම
බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන සමයෙහි ශ්‍රාවස්‌ථිය බුදු සසුනේ කේන්ද්‍රස්‌ථානය වූයේ සුදත්ත හෙවත් අනේපිඬු සිටුතුමා ඡේතවනාරාමය කරවා බුද්ධ ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නයට පූජා කිරීමෙන් අනතුරුවය. මෙම භූමිය කොසොල් රජුගේ පුත්‍රයකු වූ ඡේත නම් කුමාරයකුට අයත්ව තිබූ උද්‍යානයකි. වෙළෙඳාම් කටයුත්තකට රජගහ නුවරට ගිය ගමනකදී සම්බුදු රජුන් සරණ ගොස්‌ සෝතාපන්න බවට පත්වූ අනේපිඬු සිටුතුමා මෙම භූමිය දහඅට කෝටියක්‌ රන් කහවණු අතුරා මිලදී ගන්නා ලදී. අනතුරුව 18 කෝටියක්‌ වැය කොට බුද්ධ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නය උදෙසා විහාර, පිරිවෙන්, උපස්‌ථානශාලා, ගිනිහල්ගෙවල්, සක්‌මන් මළු, ළිං පොකුණු, මණ්‌ඩප, වැසිකිළි කැසිකිළි ආදී සියලු අංග සහිතව ආරාමයක්‌ ඉදි කළේය. ඡේත කුමරුගේ ඉල්ලීම පරිදි එය
ඡේතවනාරාමය ලෙස නම් කළ අතර විහාර පූජාවේදී ද අනේපිඬු සිටුතුමා 18 කෝටියක්‌ වියදම් කොට මහත් වූ උත්සවශ්‍රීයෙන් ආරාම පූජාව සිදුකළේය.
බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් බොහෝ සූත්‍ර දේශනාවන් දේශනා කිරීම ද විනය ශික්‌ෂාපද පැනවීම ද සිදුකළේ මෙම ඡේතවනාරාමයේදී ම ය.
මඡ්Cධිම නිකායේ සඳහන් සූත්‍ර දේශනා 152න් හැටපහක්‌ ම මෙහිදී කළ සදහම් දේශනාවන් ය. සංයුක්‌ත නිකායේ සහ අංගුත්තර නිකායේ ඇතුළත් දහස්‌ ගණනක්‌ වූ සූත්‍ර දේශනාවන්ගෙන් හතරෙන් තුනක්‌ පමණම
ඡේතවනාරාමයේදී කළ දේශනා ය. එමෙන්ම,
* ප්‍රිය විප්‍රයෝගයෙන් සිහිවිකල්ව සිටි පටාචාරාව සහ කිසාගෝතමිය දහම් අසා සුවපත්ව සසුන් දායාදය ලැබීම.
* දරුණු මිනීමරුවකුව සිටි අංගුලිමාලයන් දමනය කරවා සසුන් දායාදය ලබාදීම.
* සුනීත, සෝපාක අසරණ දරුවන් හට සසුන් දායාදය ලබාදීම.
* චූලපන්ථක තෙරුන් අරහත්වයට පත්වීම.
* බාහිය දාරුචීරිය අරහත්වයට පත්වීම.
* සුභා තෙරණියගේ ගැළවුණු ඇස සුවපත් වීම.
* පූතිගත්තතිස්‌ස තෙරුන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සහ ආනන්ද තෙරුන් ගිලන් උපස්‌ථානය කිරීම.
ආදී සුවිශේෂ ශාසනික සිදුවීම් රාශියක්‌ සිදුවී ඇත්තේ ඡේතවනාරාමය හා සැවැත් නුවර ඇසුරු කරගෙන ය.
ගන්ධ කුටිය
බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩවිසූ විහාරය ගන්ධ කුටිය හෙවත් ගඳකිළියයි. අනේපිඬු සිටුතුමා විසින් කුටියේ වහළ මුළුමනින්ම සුදු හඳුන් ලීයෙන් කරවා තිබූ හෙයින් ද, දෙවියන් විසින් නිරතුරු දිව්‍ය සුවඳින් සුවඳවත් කරවූ හෙයින් ද, මෙයට ගන්ධ කුටිය යෑයි ව්‍යවහාර විය. මෙය දේව විමානයක්‌ හා සමානව සුන්දරව තිබුණු බව සංයුක්‌ත නිකාය අට්‌ඨ කථාවේ සඳහන් වේ. එහි බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි ඇතුල් කුටිය දිග උඩි 8ක්‌ සහ පළල අඩි 7ක්‌ පමණ වන අතර අදට ද එහි පදනම දකින්නට තිබේ. ගන්ධ කුටියට පිටතින් පිළක්‌ වූ අතර එයට මඳක්‌ ඉහළින් දොරටුව පිහිටා තිබුණි. මෙයට නඟිනු පිණිස පඩි පෙළක්‌ තිබුණි. පිළට පහළින් එළිමහන් පිටියක්‌ වූ අතර මෙහි පිළ ගන්ධකුටි පමුඛ වශයෙන් හැඳින්වෙයි. දහවල් දන් වැළඳීමෙන් පසු ශාස්‌තෘන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයාට ධර්මය දේශනා කරන්නේ මෙම ස්‌ථානයේ සිටයි. දානයෙන් පසුව බුදුරදුන් මෙම පිළට වැඩිය පසු සියලු භික්‌ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වන්දනා කරති. ඉන්පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේ ගන්ධකුටියට වැඩම කරන සේක. ගන්ධකුටියේ පිළට පහළින් ඇති කොටසේ ගන්ධකුටි පිරිවෙන නමින් ශාලාවක්‌ විය. මෙබඳු පිරිවෙන් 3ක්‌ ඡේතවනාරාමයේ පිහිටා තිබූ අතර එවා දම්සභා මණ්‌ඩප ලෙස සැළකේ. ගන්ධ කුටිය ඉදිරිපිට බුදුරදුන් පැන් වැළ» ළිඳ පිහිටා තිබුණි.
පූර්වාරාමය හෙවත් මිගාරමාතු ප්‍රාසාදය
සැවැත් නුවර නැගෙනහිර දොරටුවට පිටතින් විශාඛා උපාසිකාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝරත්නය උදෙසා ගොඩනංවන ලද සංඝාරාමය පූර්වාරාමය හෙවත් මිගාර මාතු ප්‍රාසාදය යි. විශාඛා උපාසිකාව, තමන්ගේ මේල පළඳනාව නවකෝටි එක්‌ ලක්‌ෂයකට මිල කොට එම මුදල් යොදවා කරවූ මෙම දෙමහල් සංඝාරාමය කුටි දහසකින් සමන්විත විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ අනේපිඬු සිටු මැදුරෙන් දන් වළඳා, නොයෙක්‌ වර පූර්වාරාමයට වැඩ විවේක සුවයෙන් වැඩ සිටියහ. අග්ගඤ්ඤ, අරියපරියේසන, පාසාදකම්පන ආදී සූත්‍ර දේශනා වදාළේ ද ඇතැම් විටෙක කොසොල් රජතුමා සමඟ දහම් පිළිසඳරේ යෙදුණේ ද පූර්වාරාමයේදී ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ හය වරක්‌ වස්‌ වසා වැඩසිටි පූර්වාරාමය ද ශාසනික අතින් වැදගත් පුණ්‍ය භූමියකි.
අන්ධ වනය
අන්ධ වනය පිහිටියේ සැවැත්නුවර ඡේතවනාරාමයට වයඹ දිගිනි. මෙම වනය කාශ්‍යප බුද්ධ කාලයේ ද මේ නමින් ම හැඳින්විණි. ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයෙහි මෙහි විවේකය කැමති අය උදෙසා කූටාගාර ශාලාවක්‌ තනවා තිබුණි. බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා සමථ විදර්ශනා වැඩීම පිණිස භික්ෂු භික්‌ෂුණීහු බොහෝ විට මෙම අන්ධ වනයට වැඩම කළහ.
දම්සභා මණ්‌ඩපය
මෙය තිබෙන්නේ ගන්ධ කුටිය සමීපයේ ම ය. දෙව්රම් වෙහෙරට පැමිණි පිරිසට සහ දෙව්රම් වෙහෙරේ වැඩ විසූ සඟ පිරිසට බුදුරජුන් දහම් දෙසූ ස්‌ථානය මෙය යි. මෙහි උස්‌ පීඨිකාව බුදුරජුන් දම් දෙසුමට වැඩසිටි ස්‌ථානයයි. එA අසල ම ඇති සමචතුරස්‍ර භූමිභාගය පිරිස ධර්ම ශ්‍රවණය කළ භූමියයි.
සක්‌මන් මළුව
දෙව්රම් වෙහෙරේදී බුදුරජුන් බොහෝ විට සක්‌මන් කරමින් වැඩසිටි ස්‌ථානය මෙය යි. සම්බුදු සිරිපා පහස ලද මේ භූමියේ පසුකාලීනව කරවූ පූජනීය ඉදිකිරීමක නටබුන් අද එහි දක්‌නට ඇත.
ආනන්ද බෝධිය
මෙම බෝධීන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ඡේතවනාරාමය ඉදිරිපිට රෝපණය කරවන ලද්දේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජීවමාන අවධියේ ම ය. දෙව්රම් වෙහෙරේ වැඩ විසූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වස්‌ පවාරණය කොට භික්ෂු සංඝයා සමඟ චාරිකාවේ වැඩි සේක. ඇතැම් මනුෂ්‍යයෝ බුදුරජුන් බැහැදැකීම පිණිස දුර බැහැර ගෙවාගෙන මල්, සුවඳ ද්‍රව්‍ය හා පිරිකර රැගෙන දිනපතා ම පැමිණෙන්නට වූහ. එහෙත් බුදුරජුන් විහාරයේ නැති බැවින් ඔවුහු මහත් දුකට පත්ව රැගෙන ආ පූජා වස්‌තූන් පිදීමට තැනක්‌ සොයන්නට විය. දෙව්රම් වෙහෙරේ එබඳු තැනක්‌ නොතිබුණු හෙයින් ඔවුන් එම පූජා වස්‌තූන් ගන්ධකුටියේ ඉදිරිපස තබා ගියාහුය.
මෙය දුටු අනේපිඬු සිටුවරයා ආනන්ද තෙරුන් හට මෙකරුණ සැළ කළේය. එවිට ආනන්දයන් වහන්සේ බුදුරජුන් සමීපයේ මෙය පවසා සිටියේය.
'ස්‌වාමීනී, තථාගතයන් වහන්සේ නොමැති අවස්‌ථාවක, බුදුරජුන්ට පිදෙනා පූජාවන් පිදීමට සුදුසු චෛත්‍යයෝ තිබෙත්දැ'යි විමසූ විට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ පිළිතුරු වදාළ සේක. 'ආනන්දයෙනි, ශාරීරික, පාරිභෝගික හා උද්දේසික ලෙස චෛත්‍යයෝ තුනකි. ශාරීරික චෛත්‍යය යනු සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසු සම්බුද්ධ ශ්‍රී දේහයේ ධාතු නිධන් කරවා කරවන චෛත්‍යයන් ය. ආනන්දයෙනි, පාරිභෝගික චෛත්‍යයක්‌ වන බෝධීන් වහන්සේ, බුදුරජුන් ජීවමාන කල ම පිදීමට සුදුසු ය.'
මෙය ඇසූ ආනන්දයන් වහන්සේ බුදුරජුන්ගෙන් අවසර ගෙන ගයාවේ ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ බීජයක්‌ ගෙන්වා ගැනීමට මොග්ගල්ලාන තෙරුන් පිටත් කර හැරීය. මොග්ගල්ලානයන් වහන්සේ ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගෙන් බීජයක්‌ ගෙන එය කොසොල් මහරජුට භාර දුනි. එය රජු විසින් අනේපිඬු සිටුවරයාට දුන් අතර එතුමා දෙව්රම් වෙහෙර ඉදිරිපිට රෝපණය කළේය. අසිරිමත් බුද්ධානුභාවයෙන් එකෙණෙහි ම අතුපතර විහිදී ගිය මහා බෝධි වෘක්‌ෂයක්‌ බවට පත් විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එදින රැය පහන් වන තුරු බෝධිය අසල සමවත් සුවයෙන් වැඩ හිඳ එහි පූජනීයත්වය වැඩි කළ සේක.
ආනන්ද ස්‌වාමීන් වහන්සේ මූලික වීමෙන් රෝපණය වූ නිසා මෙය ආනන්ද බෝධිය නම් වී යෑයි කියනු ලැබේ. එමෙන්ම බුදුරජුන් දෙව්රම් වෙහෙර නොසිටි අවස්‌ථාවල සැදැහැවතුන් මේ බෝධීන් වහන්සේ දැක දිවමන් බුදුරජුන් දුටුවා සේ ආනන්දයට පත් වූ බැවින්ද ආනන්ද බෝධිය නම් වී යෑයි කියනු ලැබේ. කෙසේ වුවද අද දක්‌වාම 2500 වසරකට අධික කලක්‌ පමණ පුද සත්කාර ලබමින් මේ පින්බිමේ උතුම් ආනන්ද බෝධීන් වහන්සේ නිරුපද්‍රිතව වැඩ සිටීම ආශ්චර්යයකි.
ඡේතවන පොකුණ
වරක්‌ කොසොල් රටට වර්ෂාව නොමැති වී යැම හේතුවෙන් වැව්, පොකුණු ආදිය සිඳී ගොස්‌ රටවාසීන් මහත් දුෂ්කරතාවයකට මුහුණ දුන් අවස්‌ථාවක අප බුදුරජාණන් වහන්සේ සියලු සතුනට අනුකම්පාවෙන් යුතුව වර්ෂාව වැසීමට අධිෂ්ඨාන කළ සේක.
එහිදී මහා වර්ෂාවක්‌ ඇදහැලී ගිය අතර බුදුරජාණන් වහන්සේත් භික්ෂු සංඝයාත් වර්ෂා දියෙන් පිරීගිය මෙම පොකුණේ වර්ෂාවේ ම පැන් පහසු වූහ. මෙහිදී භික්ෂූන් විසින් පැන් පහසුවේදී නානකඩය පාවිච්චි කළ යුතු බවට සිල්පදය පැනවීම ද සිදු විය.
රාජකාරාමය
පසේනදී කොසොල් රජතුමා විසින් බුද්ධප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නය උදෙසා කරවන ලද මෙම සුවිසල් විහාරයේ ඡේතවන විහාර සංකීර්ණය පසෙකින් තිබේ. බුදුරජුන් දහම් දෙසද්දී අන්‍යාගමික තීර්ථකයන්ගේ ආරාම මිනිසුන්ගෙන් හිස්‌ වන්නටත් ලාභ සත්කාර ආදිය පිරිහී යන්නටත් විය. මෙය භූමි ලාභයකියි සිතූ තීර්ථකයෝ පසේනදී කොසොල් රජුට රන් කහවණු ලක්‌ෂයක අල්ලසක්‌ දී සැවැත් නුවරට යාබදව අන්‍යාගමික ආරාමයක්‌ කරවන්නට පටන් ගත්තේය.
මෙය අනාගතයට මහත් අර්බුදයක්‌ වන බව දුටු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙයින් අනවශ්‍ය ගැටුම් හටගන්නා බව රජු හට තේරුම් කරවීය. ඉන්පසු රජු විසින් එම ස්‌ථානයේ ම බුද්ධප්‍රමුඛ මහා සඟරුවන උදෙසා රාජකාරාමය කරවීය.
සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේගේ ස්‌ථූපය
ගෞතම බුදු සසුනේ අග්‍රශාවක ධර්ම සේනාධිපති සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ බොහෝ කලක්‌ ඡේතවනාරාමයේ වැඩවාසය කළ සේක. උන්වහන්සේ එA අවස්‌ථාවලදී භික්ෂූන් හට දහම් කතාවෙන් අනුග්‍රහ කළ සේක. සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා නිධන් කොට තනවා තිබෙන ස්‌ථූපයක නටබුන් මෙහිදී දැකගත හැක.
එමෙන්ම සාරිපුත්ත මහරහහන් වහන්සේ, මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ, සීවලී මහරහතන් වහන්සේ, අංගුලිමාල මහරහතන් වහන්සේ හා රාහුල මහරහතන් වහන්සේ ආදී රහතන් වහන්සේලා වැඩ සිටි කුටි ද නටබුන් අතරේ දැකගත හැකිය.
අනාථපිණ්‌ඩික සිටු මාළිගය
ඡේතවනාරාම භූමියේ සිට කිලෝමීටරයක්‌ පමණ දුරින් අනේපිඬු සිටු මාළිගයේ නටබුන් හමුවේ. ගෞතම බුදු සසුනේ අග්‍ර දායකයා වූ අනේපිඬු සිටුවරයාගේ සැබෑ නම සුදත්ත ය. පසුව දහම් ඇසීමෙන් සෝතාපන්න ඵලයට පත් සිටුවරයා බොහෝ ධනය බුදුසසුන වෙනුවෙන් නිර්ලෝභීව අත්හළේය. එහෙයින්ම අනේපිඬු යන නාමය පටබැඳිණි. මෙම සිටු මාළිගයේ දිනපතා භික්ෂූන් දෙදහසක්‌ උදෙසා දන් වැටක්‌ පවත්වාගෙන ගිය බව සූත්‍ර දේශනා තුළ සඳහන් වේ.
අංගුලිමාල චෛත්‍යය
අනේපිඬු සිටු මාළිගය අසල මෙය පිහිටා ඇත. දරුණු සොරෙක්‌ සහ මිනීමරුවකු වූ අංගුලිමාල සදහම් අසා බුදු සසුනේ පැවිදි උපසම්පදාවට පත්විය. දිනක්‌ පිඬු පිණිස වඩිනා උන්වහන්සේට දරු ප්‍රසූතියකදී දරුගැබ සිරවී වේදනාවෙන් සිටින ස්‌ත්‍රියක්‌ දැක මහත් අනුකම්පාවක්‌ හට ගත්තේය.
බුදු රජුන්ගේ අවවාද ලැබූ අංගුලිමාල තෙරුන් වහන්සේ Ñනැඟණිය, මම ආර්ය ජාතියෙහි යම් දිනක උපන්නෙම් ද, එදා පටන් දැන දැන කිසිදු ප්‍රාණියෙකුගේ දිවි තොර කර නැත්තෙමි. මේ සත්‍යානුභාවයෙන් ඔබ සුවපත් වේවා... ඔබේ දරුවාගේ ප්‍රසූතිය සුවසේ වේවා...' යි සත්‍ය ක්‍රියා කරනවිට ම අසිරිමත් ලෙස සුවසේ දරු ප්‍රසූතිය සිදුවිය. එම ස්‌ථානයේ ඉදිකරන ලද ස්‌ථූපය අංගුලිමාල චෛත්‍යය ලෙස හඳුන්වයි. අද එහි නටබුන් දක්‌නට ඇත.
ගණ්‌ඩම්බ චෛත්‍යය
ඡේතවනාරාමයට කිලෝමීටරයක්‌ පමණ දුරින් ප්‍රධාන මාර්ගය අසල මෙය පිහිටා ඇත. සැවැත්නුවර මහසිටුතුමා විසින් ඉතා උස කණුවක්‌ මත සඳුන් පාත්‍රයක්‌ තබා සෘද්ධිමත් රහතුන් සිටී නම් මෙය අහසින් පැමිණ ගනිත්වා යි අභියෝග කළේය. රහතුන් යෑයි කියාගෙන සිටි අන්‍යාගමික පිරිස කිසිවක්‌ කරකියාගත නොහැකිව සිටියදී පිණ්‌ඩෝල භාරද්වාජ මහරහතන් වහන්සේ අහසින් වැඩ මහා පෙළහර පා සඳුන් පාත්‍රය ගත් අතර මෙකරුණට ගර්හා කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ ශ්‍රාවකයන්ට ලාභ සත්කාර පිණිස ගිහි පිරිසට සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය පෑම නොකළ යුතු බවට ශික්‌ෂාපදයක්‌ පැනවූ සේක.
මෙය ඇසූ අන්‍ය තීර්ථකයෝ 'දැන් ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ශ්‍රාවකයන්ගේ තටු සිඳිලා' යෑයි ගරහන්නට වූහ. එකල්හී බුදුරජුන් එයට පිළිතුරු ලෙස යමක මහා පෙළහර සහිතව අසිරිමත් පෙළහර දැක්‌වීමක්‌ සිදුකළ ස්‌ථානය මෙයයි. ගණ්‌ඩ නම් උයන්පල්ලා පූජා කළ අඹ ගෙඩිය වළඳා එහි ඇටය මේ ස්‌ථානයේ රෝපණය කරවූ බුදුරජාණෝ පාත්‍රය සෝදා එ මතට පැන් වත්කළ විගස ම සුවිසල් අඹ ගසක්‌ ඇති විය. එය ගණ්‌ඩම්බ රුකයි. එ මූලයේ පෙළහර පෑ අප බුදුරජාණන් වහන්සේ 7 වෙනි වස එළැඹීමට තව්තිසාවට වැඩම කළ සේක.
මේ ස්‌ථානයේ පසුකාලීනව ස්‌ථූපයක්‌ ඉදිකරවා තිබේ. එය ධර්මාශෝක රජ දවස කරවූවකි. එනමුත් අද එහි ඇත්තේ විනාශ වී ගිය ස්‌ථූපය තිබූ තැන පස්‌ ගොඩක්‌ පමණි.
මීට අමතරව සැවැත් නුවරදී නව ඡේතවන විහාරය (ශ්‍රී ලංකාරාමය), දේවදත්තයන් හා චිංචිමානවිකාව පොළොව පැලී නිරයට ගිය ස්‌ථාන දැකබලා ගත හැකිය.
මෙතරම් ලේඛනගත හා ඉතිහාසගත සාක්‌ෂි තිබියදී, ආනන්ද බෝධිය වැනි ජීවමාන සාධක පවා තිබියදී, සැවැත් නුවර යනු ලංකාවේ රිටිගල යෑයි පවසන අමූලික ආර්යෝපවාද මුසාවාදයට නොරැවටෙත්වා! සැබෑ සම්බුදු පුදබිම් සැදැහැයෙන් වන්දනා මාන කොට පින් රැස්‌කර ගනිත්වා!
පූජ්‍ය යටිබේරියේ සෝමඤාණ ස්‌වාමීන් වහන්සේ
ඡායාරූප - ප්‍රසන්න බ්‍රාහ්මණ
http://divaina.com/sunday/index.php/visheshanga2/4298-2018-06-14-07-11-8
ලොව පුරා විසිර සිටින බෞද්ධයනට ශ්‍රී සද්ධර්මය සන්නිවේදනය කළ නූතන යුගයේ ධර්මසන්නිවේදකයාණන් වහන්සේ අතිපූජ්‍ය දරණාගම කුසලධම්ම ස්‌වාමින් වහන්සේ යෑයි කීම අතිශයෝක්‌තියක්‌ නොවනු ඇත. සාසනමාමකත්වයත්, ශ්‍රද්ධා සීල ගුණ සම්පන්තියත්, සංවිධාන ශක්‌තියත්, ආත්ම විශ්වාසයත්, නිර්භීතභාවයත්, උපායශීලිත්වයත්, මහජන ආකර්ෂණ සම්පත්තියත්, කරුණා මෛත්‍රි ගුණයත් දරණාගම කුසලධම්ම නම් වූ ඒ ප්‍රතාපවත් භික්ෂු ප්‍රතිරූපය සම්බෝධි සත්මහල් පහය මෙන් ශක්‌තිමත්ව ගොඩනැගෙන්නට ඉවහල් වූ සාධකයන්ය.
1989 වසරේ නොවැම්බර් මාසයේ දී මහරගම සිරි වජිරඤාණ ධර්මායතනයට කුසලධම්ම හිමියන් පැමිණෙන්නේ පරමපූජනීය අග්ගමහා පණ්‌ඩිත මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක ස්‌වාමින්ද්‍රයන් වහන්සේ යටතේ තම ජීවිතය සකසාගෙන සිය පැවිදි දිවිය ශාසනානුලෝමව ගොඩනගාගැනීමේ බලාපොරොත්තුවෙනි.
එවකට මා මහානායක ස්‌වාමින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ උපස්‌ථායකයා වූ බැවින් කුසලධම්ම හිමියන් නා සමිඳුන්ට මුණගැස්‌වීමේ වගකීම පැවරෙන්නේ මා වෙතය. මෙම තරුණ භික්ෂූන් වහන්සේට මහරගම ධර්මායතනයේ හා වජිරාරාම භික්ෂු සම්ප්‍රදාය ගැන පහදා දී ඊට එකඟව සිටිය හැකි නම් අප ආයතනයක විසිය හැකි බව පැවසූ මහනාහිමියෝ මේ භික්ෂු නම අම්පිටියේ ශ්‍රී රාහුල ලොකු හාමුදුරුවන්ට මුණගස්‌වන ලෙස මට පැවරූහ.
අතිපූජනීය අම්පිටියේ ලොකු හාමුදුරුවන් වහන්සේ වැඩසිටි සීමාමාලකය අසල කුටිය වෙත කැඳවාගෙන ගොස්‌ කුටියේ දොරට තට්‌ටු කළෙමි. උන්වහන්සේ කහ පැහැති සිවුරක්‌ පොරවා කෙස්‌ මදක්‌ වැවී තිබුණු මෙම තරුණ භික්ෂූන් වහන්සේ දෙස බලා මගෙන් විස්‌තර විමසූහ. නැවත වරක්‌ කුසලධම්ම හිමියන් වෙත බලා තමා හමුවීමට කලින් කෙස්‌ රැවුල් බාල පිළිවෙළකට එන්න යෑයි කියා කාමරය තුළට ගිය ලොකු හාමුදුරුවෝ රේසරයකුයි තුවායකුයි සබන් කෑල්ලකුයි කසට පැහැ ඇති අඳනයක්‌ සහ සිවුරකුයි ගෙන එළියට විත් බාල්දිය ද දී ළිඳට එක්‌කරගෙන යන ලෙස නියම කළහ.
ධම්මකුසල හිමියන් මගෙන් ඇසුවේ රාහුල හාමුදුරුවෝ මහානායක හාමුදුරුවන්ට වඩා ගොඩක්‌ සැරයි නේද කියල. ලොකු හාමුදුරුවන්ගේ ඒ දැඩි ශික්‍ෂණ ක්‍රමය ගැන පැහැදිලි කරමින් නාන ළිඳට ගිය මා කුසලධම්ම හිමියන්ගේ කෙස්‌ බා ස්‌නානයෙන් පසු නැවතත් ලොකු හාමුදුරුවන් වෙත යොමු කළෙමි. ලොකු හාමුදුරුවෝ දහවල් දානයට වඩින විට කුසලධම්ම හිමියන් කැටුව විත් මේ භික්‍ෂුනමට පාත්තරයක්‌ සොයා දෙන ලෙස නියම කොට දාන ශාලාවට වැඩිය අතර දහවල් දානයෙන් පසු කුසලධම්ම හිමියන් මහනුවර හන්තාන කඳු මුදුනේ පිහිටි බෝවලවත්ත වජිරාරාම ආරණ්‍යය සේනාසනය වෙත කැඳවාගෙන යනු ලැබිණි.
අතිපූජ්‍ය අම්පිටියේ ශ්‍රී රාහුල මාහිමියන් වහන්සේගේ හා පූජ්‍ය කටුගස්‌තොට සනාථවිහාරි හිමියන්ගේ ආශ්‍රයෙන් වසරක පමණ කාලයක්‌ ධර්ම විනය හා වත් පිළිවෙත් මැනවින් ඉගෙන ගත් පූජ්‍ය දරණාගම කුසලධම්ම හිමියෝ උසස්‌ අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කර ගැනීම සඳහා කොළඹට යැමේ අවශ්‍යතාව පෙන්වා දුන්හ.
අතිගරු අම්පිටියේ ලොකු හාමුදුරුවන් වහන්සේගේ ද ප්‍රසාදය දිනාගත් දරණාගම කුසලධම්ම හිමියෝ අතිපූජ්‍ය මඩිහේ මහ නාසමිඳුන්ගේ මගපෙන්වීමෙන් බම්බලපිටිය වජිරාරාමයට පැමිණ උසස්‌ අධ්‍යාපන කටයුතුවල නිරත වූහ.
ගිලානෝපස්‌ථානයට රුචිකත්වයක්‌ දැක්‌වූ කුසලධම්ම හිමියෝ වජිරාරාම වාසීව වැඩ සිටි අතිපූජනීය පියදස්‌සි නාහිමියන්ව ඉතා හොඳින්
රැකබලාගත් අතර උන්වහන්සේගේ ශාස්‌ත්‍රීය කටයුතුවලට ද සහාය විණි. මඩිහේ මහානායක ස්‌වාමින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ උපදෙස්‌ පරිදි විඡේරාම මාවතේ පිහිටි සම්බෝධි විහාරය පියදස්‌සි නාහිමියන් වෙත පැවරීමෙන් පසු දරණාගම කුසලධම්ම හිමියන් ද පියදස්‌සි නාහිමියන්ගේ දෙස්‌ විදෙස්‌ ධර්මදූත මෙහෙවරට සහාය වීමට වජිරාරාමයෙන් සම්බෝධි විහාරයට වැඩම කෙරිණි. අතිපූජනීය පියදස්‌සි නාහිමියන් ඉතා හොඳින් රැකබලාගත් දරණාගම කුසලධම්ම හිමියෝ පියදස්‌සි මාහිමියන්ගේ අපවත්වීමෙන් පසු සම්බෝධි විහාරස්‌ථානයේ භාරකාරත්වයට පත්වූහ.
අතිපූජනීය පානදුරේ අරියධම්ම මාහිමියන් වහන්සේ, අතිපූජනීය වජිරාරාමවාසී පියදස්‌සි මාහිමියන් වහන්සේ වැනි සංඝ පීතෘන් වහන්සේලා වැඩසිටි මෙම සම්බෝධි විහාරයේ ස්‌වර්ණමය යුගය උදාවූයේ අනතුරුවය. ඒ පූජනීය දරණාගම කුසලධම්ම හිමියන්ගේ දූරදර්ශී නායකත්වයෙනි.
විවිධ අභියෝග හමුවේ විවිධාකාර විවේචන නින්දා ප්‍රසංශා ඉවසීමෙන් දරාගෙන තමන් වහන්සේගේ ඉලක්‌කය වෙත ගමන් කොට බෞද්ධයනට ම අනන්‍ය වූ බෞද්ධයා රූපවාහිනිය නමින් නාලිකාවක්‌ ආරම්භ කොට පසුකාලීනව එය ස්‌වාධීන ආයතනයක්‌ බවට පත් කොට මනා පරිපාලන ව්‍යqහ ඇතිකොට ශ්‍රව්‍ය දෘෂ්‍ය මෙන්ම විද්යුත් මුද්‍රිත හා අන්තර්ජාල ආදී තාක්‍ෂණ භාවිත කරමින් ධර්මය සන්නිවේදනය කළහ.
ශ්‍රී ලාංකේය භික්ෂු වංශ කථාවේ නව පරිච්ඡේදයක්‌ ලියමින් වත්මන් භික්‍ෂුවකගේ කාර්යභාරය මැනවින් ඉටු කළ දරණාගම කුසලධම්ම මාහිමියෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම ප්‍රචාරය වෙනුවෙන් දේශ දේශාන්තර වැඩම කරවනවා වෙනුවට එක තැනක සිට ලොව පුරා දහම් බෙදාදෙන ධර්ම සන්නිවේදන ආයතනයක්‌ බිහිකිරීම රන් අකුරෙන් ඉතිහාසගත වනු ඇත. අතිපූජනීය දරණාගම කුසලධම්ම මාහිමිපාණන් වහන්සේට නිවන් සුව අත්වේවා.
ශාස්‌ත්‍රපති රාජකීය පණ්‌ඩිත රජවැල්ලේ සුභූති හිමි, විපස්‌සි බෞද්ධ මධ්‍යස්‌ථානය
http://divaina.com/daily/index.php/puwath-2/8355-2018-03-05-15-36-61
පංචඋපාදානස්‌කන්ධය සම්බන්ධයෙන් වූ විග්‍රහය ඉකුත් සතියේ ලිපියෙන් අවසන් වූ අතර මෙතැන් පටන් කොටස්‌ කිහිපයකින් යුක්‌තව පළකෙරෙනුයේ එයට අදාළව භික්‍ෂුව වෙත යොමුවූ පැනයකට ගොනු කළ පිළිතුරකි
(බුද්ධානුස්‌සතිය - 4)
පිංවත් ඔබ දෑස්‌ පියාගෙන මහා සාගරයට සිත යොමුකරලා, මහා සාගරයේ ජල කඳ, බුදුරජාණන්වහන්සේ ඔබ වෙනුවෙන්, ඔබ මේ මොහොතේ ලබන ධර්මයේ සැනසීම වෙනුවෙන් අතීතයේ හෙළු රුධිරය බව දකින්න. පිංවත් ඔබ මේ මොහොතේ 'මගේ කරගෙන' බැඳී සිටින ඔය කුමන රූපයක්‌වත් ඔබ වෙනුවෙන් මේ ජීවිතයේදී අවම වශයෙන් කඳුළු බාල්දියක්‌ හෙළා තිබෙනවාද?
කඳුළු සාගරයත්, කඳුළු බාල්දියත් සංසන්දනාත්මකව දකිමින් පිංවත් ඔබේ සැබෑ සැපය උදෙසා, දුකෙන් මිදීම උදෙසා ලොව්තුරා බුදුරජාණන්වහන්සේගේ අයෝමය කැපවීම, ආරක්‍ෂාව නුවණින් දකින්න. පිංවත් ඔබ දෙපා තබාගෙන සිටින මහ පොළොවේ පස, බුදුරජාණන්වහන්සේ ඔබ වෙනුවෙන්, ඔබ මේ මොහොතේ ලබන ධර්මයේ සැනසීම වෙනුවෙන් අතීතයේ දන් දුන් ශරීර මාංශ බව නුවණින් දකින්න. බුදුරජාණන්වහන්සේ දෙපා තබාගෙන වැඩසිට පිරිනිවී ගිය මේ මහපොළොව මත, යම් දවසක ඔබේ ශරීරය මළකුණක්‌ කොට තබා, නැවන උපතකට නොයනවාය කියන අධිෂ්ඨානය ඔබ ඇතිකොට ගන්න.
බෝධි සත්ත්වයන් දන් දුන් සක්‌විති රජ පදවි, තනතුරු, කීර්ති ප්‍රසංශා නුවණින් දකිමින් බෝධි සත්ත්වයන්ගේ අරමුණ කෙරෙහි කැපවීම, වීර්යය නුවණින් දකින්න. තනතුරු උදෙසා බලය උදෙසා ජීවිතයක්‌ පාවා දෙන සමාජයක, පිංවත් ඔබේ සැබෑම මාර්ගෝපදේශකයා, මගපෙන්වන්නා, බුදුරජාණන්වහන්සේ යෑයි නුවණින් දකින්න. සද්ධන්ත කුලයේ ඇතකුව ඉපිද, තම පෞරුෂත්වයෙන් යුත් දළ යුගල අපරාධකාරී මනුෂ්‍යයෙක්‌ අතින් කපා දමද්දිත්, එම මරණීය වේදනාව, සිහි නුවණින්, මෛත්‍රියෙන් යුක්‌තව ඉවසමින් ඒ අසත්පුරුෂ මනුෂ්‍යයාටත් මෙත් වැඩූ තිරිසන්භාවය තුළත් අයෝමය බෝධිසත්ත්ව ගුණය ප්‍රකට කළ ඒ ගුණය සිහියට නඟාගන්න. පිංවත් ඔබේ භවදුක නිවීම උදෙසා මෙවන් කැපකිරීමක්‌ කළ තවත් උත්තම පුරුෂයෙක්‌, තවත් බුදුරජාණන්වහන්සේ නමක්‌ම හැර මේ ලෝක ධාතුව තුළ නොමැති බව නුවණින් දකින්න.
සිදුහත් කුමරුන් ලෙස මහාමායා දේවියගේ මවුකුස පිළිසිඳගත් මොහොතේ පටන් සිදුවූ ආශ්චර්යමත් සිදුවීම් සියල්ලම බුදුරජාණන් වහන්සේනමකගේ උතුම් පාරමී කුසල් ශක්‌තියේ ඵලයන්මය. බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ නමක්‌ මවුකුස පිළිසිඳ ගැනීම සිදුවන්නේද, බෝධිසත්ත්ව මෑණියන් දැනුවත්මය. දස මසක්‌ කුසේ වැඩෙන දරුවා, මවුකුසේ වැඩෙන්නේද බාහිරට දර්ශනය වන ආකාරයටය. බෝධි සත්ත්ව දරුවා මවුකුස පිළිසිඳගත් මොහොතේ පටන් බෝධිසත්ත්ව මෑණියන්ට තම ස්‌වාමිපුරුෂයා නිසාවත් රාග සිතක්‌ හටගන්නේ නැත. දස මසක්‌ ගිය තැන බෝසත් දරුවා, බෝසත් මව සිටගෙන සිටින ඉරියව්වෙන්මයි ලෝකයට බිහිකරන්නේ. ලෝකයට, බිහිවන බෝසත් දරුවා දෙවියන් විසිනුයි, දෝතට පිළිගන්නේ. මවුකුසින් බිහිවන දරුවා රුධිරය, සැරව තැවරීමකින් තොරව දඹරනින් සෑදූ ළදරුවෙක්‌ සේ පිරිසිඳු භාවයෙන් යුක්‌ත වෙනවා. දෙවියන් දෝතට පිළිගත් දරුවා නැහැවීම සඳහා ස්‌වාභාවිකවම සිසිල් දිය වැස්‌සකුත්, උණුදිය වැස්‌සකුත් ඇතිවෙනවා. බෝසත් දරුවා උපන් මොහොතේම සත් පියවරක්‌ ඉදිරියට තබා උතුරු දෙසට මුහුණලා 'මම ලොවට අග්‍ර වෙමි, මම ලොවට දෙටු වෙමි, මම ලොවට ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමි, මේ මගේ අවසාන උපතයි' යනුවෙන් සිංහ නාදයක්‌ කරනවා. මේ සියලු ධර්මතාවන් උතුම් පාරමී ශක්‌තියෙන් ක්‍රියාත්මක වන උතුම් බුදුගුණයන්මය.
ඉහත ධර්මතාවන් නුවණින් මෙනෙහි කරමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක්‌ සතු උතුම් පුණ්‍ය ශක්‌තියේ බල මහිමයෙන් එම පුණ්‍ය ශක්‌තිය නිසා ස්‌වාභාවික ලෝක ධර්මයන් ආශ්චර්යවත් අයුරින් වෙනස්‌ වෙන ආකාරයත්, පූජනීයත්වයට පත්වෙන ආකාරයත් නුවණින් දකින්න. දරුගැබක්‌, දසමසක්‌ කුසේ දරාගෙන සිටිය කාලය තුළ කිසිදු ක්‌ලාන්ත වීමක්‌, කායික මානසික වේදනාවකින් තොරව දරු ප්‍රසූතිය සිදුකොට සත්වන දින කලුරිය කරන බෝසත් මෑණියන්, සශ්‍රීක දිව්‍ය තලයක උපත ලැබීමද, උතුම් බුදුගුණයක මහිමයක්‌මය.
ස්‌වාභාවික ලෝක ධර්මය කම්පා කරවීමට, වෙනස්‌ කරවීමට සමත් මෙවැනි උත්තමයෙක්‌ බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක්‌ම හැර මේ ලෝක ධාතුව තුළ නොමැති බවද නුවණින් දකින්න.
චිත්තානුපස්‌සනාව - 40, ඉදිරිපත් කිරීම - ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ, indrajith.media@gmail.com
http://www.divaina.com/2017/07/23/feature27.html
පංචඋපාදානස්‌කන්ධය සම්බන්ධයෙන් වූ විග්‍රහය ඉකුත් සතියේ ලිපියෙන් අවසන් වූ අතර මෙතැන් පටන් කොටස්‌ කිහිපයකින් යුක්‌තව පළකෙරෙනුයේ එයට අදාළව භික්‍ෂුව වෙත යොමුවූ පැනයකට ගොනු කළ පිළිතුරකි
බුද්ධානුස්‌සතිය තුළ පිංවත් ඔබ ශක්‌තිමත් වන තරමට ඔබ තුළ බිය කියන කාරණය තුනි වී යනවා. ඔබ නිරතුරුවම බියක්‌ සමඟ ජීවත් වන කෙනෙක්‌ නම්, ඊට මූලිකම හේතුව බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති විශ්වාසයේ දුර්වලභාවයයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ වන් උතුම් සරණක්‌ ඔබ අවබෝධයෙන් සරණ කරගත් තැනදී, සොරබිය, රෝගබිය, මරණ බිය, අමනුෂ්‍ය බිය, ග්‍රහ බිය ඔබෙන් නිශේධ වී යනවා. නිවීමේ මාර්ගයේ ගමන් කරන පිංවත් ඔබට ජීවිතයේ යම් තීරණාත්මක අවස්‌ථාවන් එළඹෙනවා, බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි අචල විශ්වාසයෙන්, පංචඋපාදනස්‌කන්ධය කෙරෙහි තෘෂ්ණාව අතහැරලා, ජීවිතය මරණයට දමන්න සිද්ධවෙන. ඒ උතුම් අතහැරීමේ තීරණයට ඔබ එන්නේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇතිකොටගත් අචල විශ්වාසය නිසාමයි. එම අවස්‌ථාව බුද්ධානුස්‌සතියේ ශ්‍රේෂ්ඨම ඵලයයි.
පිංවතුන් බුද්ධානුස්‌සතිය භාවනාවක්‌ වශයෙන් වැඩීමට පෙරාතුව, පූර්වකෘත්‍යයක්‌ හැටියට, පිංවත් ඔබ පසුකරගෙන පැමිණි අතීත භව ගමනේ, කල්ප ගණන් අති දීර්ඝ වූ අබුද්ධෝත්පාද කාලයන් නුවනින් සිහිපත් කළ යුතු වෙනවා. අබුද්ධෝත්පාද කාලයක දහම වෙන්නේ, මාර දහමයි. මාර දහමේ අර්ථය වෙන්නේ සත්ත්වයා පංච නීවරණවලට කොටුකොට තැබීමයි. ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය අතුරුදන්ව ගිය ලොවක, ධර්මය අධර්මය වූ ලොවක, ගස්‌ ගල් වඳින මිනිසුන්, නිර්වස්‌ත්‍රව විමුක්‌තිය සොයන මිනිසුන්, ගෝ වෘත, බලු වෘත රකිමින් විමුක්‌තිය සෙවූ මිනිසුන්, අශුචි කෑමෙන්, නිර්මාංශ වීමෙන්, ශීතල වතුරේ ගිලෙමින්, ගවයන්, එළුවන්, බැටළුවන් දහස්‌ ගණන් මරා දමමින් සත්ත්ව යාග තුළින් විමුක්‌තිය පිරිසිදුභාවය සෙවූ මිනිසුන්... මිත්‍යාදෘෂ්ටියේ අබුද්ධෝත්පාද කාලයක සැබෑම රුව මොහොතක්‌ නුවනින් දකින්න.
පිංවත් ඔබත්, මෙවැනි දීර්ඝ අබුද්ධෝත්පාද කාලවල ඉපදී, මෙම මිත්‍යදෘෂ්ඨික ක්‍රමවේදයන් නිසා කල්ප ගණන් අපායන්ට වැටී, දුක්‌විඳි හැටි නුවනින් දකින්න. පිංවත් ඔබ බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළවීමට පෙරාතුව දඹදිව දෘෂ්ඨීන් හැටදෙකකින් පෝෂණය වූ සමාජ වාතාවරණය නුවනින් දකින්න. එම මිත්‍යදෘෂ්ඨීන්ගෙන් එක දෘෂ්ඨියක්‌ වන්නේ ඊශ්වරයා, බ්‍රහ්මයා සියල්ලේම කර්තෘය, සියල්ලේම නිර්මාතෘය, ලොව සකස්‌ කරන්නාය, උපන් සියල්ලන්ගේම පියාය, මේ උත්තමයා විසින් අපිව මවන ලදී. සිත කියා හෝ විඤ්ඤාණය කියා හෝ මනස කියා හෝ යමක්‌ තිබේ නම් ඒවා නිත්‍යය, නොපෙරෙලෙන සුළුය, ආත්මය මරණින් පසු නිත්‍යය.... මෙවන් මිත්‍යා දෘෂ්ඨීන් හැටදෙකක්‌ විසින් එදා දඹදිව ජනතාව අකුසලයට යොමු කොට තිබිණි. එදා ගෝ වෘත, බලු වෘත රකිමින් විමුක්‌තිය සෙවූ මනුෂ්‍යයෝ වර්තමානයේ හරකුන්, බල්ලන් වී තිරිසන් ලෝකය අත්විඳින අයුරු නුවනින් දකින්න. එදා සත්ත්ව යාග සඳහා සතුන්ගේ බෙලි කැපූ බමුණන් වර්තමානයේ හරක්‌, එළුවන්, කුකුලන්, බැටළුවන් වෙලා මිනිසුන් විසින් බෙලි කපාගෙන මරාගෙන කන හැටි නුවනින් දකින්න. එදා අසූචි කමින් විමුක්‌තිය සෙවූ මනුෂ්‍යයෝ වර්තමානයේ ඌරන් වෙලා අසුචි බුදින හැටි නුවනින් දකිමින් පිංවත් ඔබ බුද්ධානුස්‌සති භාවනාවට අවතීර්ණ වෙන්න.
මෙය සටහන් තබන භික්‍ෂුවට බුදුරජාණන් වහන්සේව සිහිපත්වන මොහොතේම, භික්‍ෂුවකට සිත පිහිටන්නේ දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාද මූලයේදී මඩ වගුරක දිගාවෙලා, දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේට තම සිරුර පාවඩයක්‌ බවට පත්කොට පූජා කළ බෝධිසත්ත්වයන්වය. කල්ප ලක්‍ෂ කීයකට ඈත අතීතයක්‌ද..... ඒ මඩ වගුරේ දිගාවෙලා සිටිය බෝධිසත්ත්වයන්ගේ සිතේ හටගත් සිතිවිලි භික්‍ෂුවට මේ මොහොතේ මැවී පෙනෙනවා. 'මම තනිවම නිවන් අවබෝධ කරගන්නේ නැහැ. සියක්‌ කෝටියක්‌ සත්ත්වයන්ට නිවන් මාර්ගය සකස්‌ කොට දෙනවාය කියන සිතිවිල්ලේ සිට, මතු සම්මා සම්බුද්ධත්වය පිළිබඳව ඡන්දය ඇතිවූ ඒ සිතිවිල්ල මොන තරම් පරාර්ථකාමිද. කරුණාබරිතද.
දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ අපේ බෝධිසත්ත්වයන්ට 'ඔබ අසවල් කාලයේ" ගෞතම නමින් සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත්වෙනවා'ය කියන නියත විවරණය ලබාදුන් මොහොතේ, අප බෝධිසත්ත්වයන් තුළ, දෙතිස්‌ මහා පුරුෂ ලක්‍ෂණයන්ගෙන් බබලන සම්මා සම්බුද්ධ ඥානයෙන් පෝෂිත ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ හැටියට සිතේ ඇතිවූ මනෝමය චිත්‍රය ඉලක්‌ක වූයේ, දුකෙන් පෙළෙන ලෝක සත්ත්වයාව දුකෙන් මුදවාලීම උදෙසාමය. මේ ඝොර, කටුක, භයානක සංසාරයේ දුකෙන් පෙළෙන සත්ත්වයාට සැනසිල්ල ඉලක්‌කකොට සාරසංඛ්‍ය කල්ප ලක්‍ෂ ගණනාවක්‌ දස පාරමී ධර්මයන් පිරීමට ඇතිකොටගත් අධිෂ්ඨානය මොනතරම් වීර්යවන්ත, මෛත්‍රීසහගත අධිෂ්ඨානයක්‌ද. මහා සාගරයේ ජලයට වඩා රුධිරය දන් දෙමින්, මහ පොලොවේ පසට වඩා ශරීරයේ මාංශ දන් දෙමින්, සක්‌විති රජ පදවි, රාජ රාජ මහාමාත්‍ය පදවි දන් දෙමින්, බිසෝවරු, දරුවන්, වස්‌තු සම්පත් දන් දෙමින් දිවි පරදුවට ශිල්පද රකිමින් අතපය කපා දමද්දීත් මෛත්‍රිය වඩමින්, කෘතගුණ, කෘතවේදීභාවය දිවි දෙවැනි කොට රකිමින්, උතුම් සම්මා සම්බුද්ධත්වය උදෙසා ගමන් කළ යුතු දීර්ඝ භව ගමනට අධිශ්ඨානශීලීව, වීර්යවන්තව සතුටු සිතින් පියමැන්න බෝධි සත්ත්වයන්ගේ කරුණාබරිත පරිත්‍යාගශීලී සිතිවිලි මොහොතක්‌ මෙනෙහි කරන්න.
චිත්තානුපස්‌සනාව - 39
ඉදිරිපත් කිරීම - ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ indrajith.media@gmail.com
http://www.divaina.com/2017/07/16/feature24.html
පංචඋපාදානස්‌කන්ධය සම්බන්ධයෙන් වූ විග්‍රහය ඉකුත් සතියේ ලිපියෙන් අවසන් වූ අතර මෙතැන් පටන් කොටස්‌ කිහිපයකින් යුක්‌තව පළකෙරෙනුයේ එයට අදාළව භික්‍ෂුව වෙත යොමුවූ පැනයකට ගොනු කළ පිළිතුරකි.
පිංවත් ඔබ මොහොතක්‌ දෑස්‌ දෙක පියාගෙන නුවනින් මෙනෙහි කරන්න. අද දවසේ ඔබ කොපමණ වේලාවක්‌ ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ ධර්මයන් වඩන්නට ඇතිද කියලා. ඔබ වෙනුවෙන්, ඔබගේ පවුල වෙනුවෙන්, රැකියාව ව්‍යාපාරය වෙනුවෙන්, රට ජාතිය ආගම වෙනුවෙන්, කැමති අකමැති දේ වෙනුවෙන් ලෝභ ද්වේෂ මෝහ ධර්මයන් කොතෙක්‌ වඩන්නට ඇතිද?
දවස පුරාවට ඔබ වැඩූ කුසල්, පිං තරාදියේ එක පැත්තකටත්, අකුසල් සිත් තරාදියේ අනෙක්‌ පැත්තටත් දමා අලෝභ, අද්වේෂ, අමෝහ සිතකින් එම තරාදිය දෙස බලන්න දක්‍ෂ වෙන්න. මොකද අපි තරාදිය දෙස බලන්න පුරුදුවෙලා තියෙන්නේ ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ සිතුවිලි පෝෂණය කරමින්මයි.
ඉසිගල් පර්වතයේ වැඩසිටි ගෝධික ස්‌වාමීන්වහන්සේ තම අතින්ම ගෙල සිඳගෙන අපවත්වෙනවා. ගෝධික ස්‌වාමීන් වහන්සේ සියදිවි නසාගන්නේ පංචඋපාදානස්‌කන්ධයේ අනිත්‍යභාවය දකිමින්. රූපය කෙරෙහි කලකිරීම අවබෝධයෙන්ම ඇතිකරගෙන ඵස්‌සයේ අනිත්‍යභාවය දකිමින්. සියදිවි නසාගන්නා මොහොතේම උතුම් රහත් ඵලයට පත්වී පිරිනිවී යනවා. ගෝධික ස්‌වාමීන්වහන්සේ අපවත්වූ බව දැනගත් ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහයන්ගෙන් ඔද්දල් වුණු වසවර්ති මාරයා ගෝධික ස්‌වාමීන්වහන්සේගේ දේහය අසල කැරකෙමින් ගෝධික හිමියන්ගේ විඤ්ඤාණය කොහේ නැවත පිහිටියා ද කියලා සොයන්න ගත්තා. ඒ වෙලාවේ බුදුරජාණන් වහන්සේ මාරයාට කියනවා 'මාරය, පංචඋපාදානස්‌කන්ධය කෙරෙහි තෘෂ්ණාව අවබෝධයෙන්ම අතහැරිය ගෝධික හිමි තමා තුළින්ම නිවීගියා'ය කියලා. ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ මාර පාර්ශ්වික ධර්මයන් බලවත් වූ තැන පිරිනිවීගිය රහතන් වහන්සේ නිසාත් අකුසල්ම රැස්‌කර ගන්නවා.
ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ අකුසල් ධර්මයන්ගෙන් සත්ත්වයාට සිදුවන භයංකාර විනාශයෙන් පිංවත් ඔබව මුදවලා දෙන්නේ සම්මා දිට්‌ඨියේ උතුම් අර්ථය විසින්මයි. සම්මා දිට්‌ඨියේ අර්ථය පිංවත් ඔබ තුළින් ශක්‌තිමත්කොට ගැනීමට නම් භාවනාවක්‌ හැටියට මුලින්ම පුහුණු විය යුත්තේ බුද්ධානුස්‌සතිය, ධම්මානුස්‌සතිය, සංඝානුස්‌සතිය කියන භාවනාවන්ය. මේ උතුම් ධර්ම මාර්ගයට ඔබ අවතීර්ණ වෙන්නේ කළ්‍යාණ මිත්‍ර ආශ්‍රය තුළින්මය. ධර්ම මාර්ගයේ ශක්‌තිය උදෙසා ඔබට සිටින ශක්‌තිමත්ම කළ්‍යාණ මිත්‍රයා වන්නේ ලොව්තුරා බුදුරජාණන් වහන්සේය. පිරිනිවී ගිය මේ උතුම් ශාස්‌තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි විශ්වාසය ඔබ ඇතිකොට ගන්නේ උතුම් සද්ධර්ම ශ්‍රවනය තුළින්මය. මේ උතුම් සද්ධර්ම ශ්‍රවනය කිරීමට ජීවමානව උපකාරක ධර්මයන් සකස්‌ කොට දෙන්නේ උතුම් සංඝරත්නයයි. තෙරුවන් කෙරෙහි ඔබ ඇතිකොට ගන්නා විශ්වාසයයි. ධර්ම මාර්ගය වන ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයට ඔබව යොමුකර ගන්නේ ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයේ මුල්ම මාර්ග අංගය වන සම්මා දිට්‌ඨියේ මූලිකම ලක්‍ෂණය වෙන්නේ තෙරුවන් කෙරෙහි ඇතිකොට ගන්නා ශ්‍රද්ධාවයි. තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව තුළින් පෝෂණය වෙන සම්මා දිට්‌ඨියේ ශක්‌තිමත්භාවයයි මුළු ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයම වැඩීම කෙරෙහි උපකාරක ධර්මයන් සකස්‌ කොට දෙන්නේ. ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයයි පිංවත් ඔබ තුළ සත්තිස්‌ බෝධි පාර්ශ්වික ධර්මයන්ම මෝදුකොට දෙන්නේ.
තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරව කරන භාවනාවන් තුළින් මිච්ඡා සතියක්‌, මිච්ඡා සමාධියක්‌ මිස සම්මා සතියක්‌, සම්මා සමාධියක්‌ සකස්‌වීමක්‌ සිදුවන්නේ නැහැ. ධර්ම මාර්ගයේ ආරම්භය වන සම්මා දිට්‌ඨිය පෝෂණයකොට ගැනීමට නම් පිංවත් ඔබ බුද්ධානුස්‌සතිය, ධම්මානුස්‌සතිය, සංඝානුස්‌සතිය භාවනාවක්‌ හැටියට පුහුණු වීම අත්‍යවශ්‍ය කාරණයක්‌ වෙනවා. මෙතැනදී පිංවත් ඔබ වැඩි බර දිය යුත්තේ බුද්ධානුස්‌සතියටයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි විශ්වාසය ඔබ තුළ මෝදුවන ප්‍රමාණයට, ධර්මරත්නය කෙරෙහිත්, සංඝරත්නය කෙරෙහිත් ඔබ තුළ විශ්වාසය මෝදුවෙනවා.
බුද්ධානුස්‌සතිය වැඩීමට බලාපොරොත්තු වන පිංවතා සෑම උදෑසනකමට තෙරුවන් සරණ පිහිටලා, ශිල්පද පහ සමාදන් වී එම පංචශීලය ආරක්‍ෂාකොට ගැනීමට උත්සහ ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය කාරණයක්‌ වෙනවා. ශීලයේ යම් දුර්වලතාවයක්‌ තිබුණත් පිංවත් ඔබ බියවිය යුතු නැහැ. බිඳෙන සිල්පද නිවැරදි කර ගැනීමට ඇති උවමනාවයි වැදගත් වෙන්නේ. යම් පිංවතෙක්‌ ශීලයෙන් දුර්වල වෙන්නේ තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාවේ දුර්වලතාවයක්‌ නිසාමයි. එමනිසා බුද්ධානුස්‌සතිය ඔබ තුළ වැඩෙන ප්‍රමාණයට ඔබ ශීලය තුළ ශක්‌තිමත් වීමට උත්සාහ ගැනීම අනිවාර්යය සිද්ධියක්‌ වෙනවා. තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඔබ තුළින් මෝදු වෙනකොට, ඔබ තුළ කර්මය කර්මඵල විශ්වාසය, ශීලයේ ආනිසංශ පිළිබඳ විශ්වාසය, ඕපපාතික සත්ත්වයන්ගේ උපත පිළිබඳ විශ්වාසයත් නිසා පිංවත් ඔබ ශීලය තුළ ශක්‌තිමත් වෙනවා. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අයෝමය මහා කරුණා ගුණය ශීලයෙන් දුර්වල පිංවතුනට වුවද මේ උතුම් ධර්ම මාර්ගයට අවතීර්ණ වීම පිණිස හොඳින් ඉඩකඩ සලසා දෙනවා. මනුෂ්‍ය ඝාතන 999ක්‌ සිදුකළ අංගුලිමාලට, නිර්වස්‌ත්‍රව බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියට පැමිණි පටාචාරාවට, බීමතින් පසුවූ සන්තති ඇමැතිවරයාට බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක්‌වූ මහා කරුණාව, කාමයන්ගේ තුච්ඡභාවය ගිහි ජීවිතය පුරාවට අත්විඳි උත්පලවන්නාවට වගේම අම්බපාලියට බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක්‌වූ මහා කරුණාව, ශීලයෙන් යම් දුර්වලතාවයක්‌ තිබෙන ගිහි පිංවතුන්ලාටත්, බුද්ධානුස්‌සතිය තුළ ශක්‌තිමත් වීමට හොඳ කමටහනක්‌ වෙනවා.
ශීලයෙන් යම් දුර්වලතාවයක්‌ තිබුණාය කියලා පිංවත් ඔබ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සරණ තුළට යන්න බියවෙන්න එපා. බුදුරජාණන් වහන්සේ හොඳින්ම දන්නවා ඔබේ ශීලයේ යම් දුර්වලතාවයක්‌ තියෙන්නේ ඔබේ වරදක්‌ නිසා නොව ඔබ තුළ තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාවේ ඇති දුර්වලතාවයක්‌ නිසාය කියලා. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මහා කරුණා ගුණය වර්තමානයේ වුවද ඕනෑම මොහොතක සූදානම්, ශීලයේ යම් දුර්වලතාවයක්‌ තිබුණ ද ඔබට ශ්‍රද්ධාවේ අර්ථය තුළින් වැරැද්ද නිවැරදිකොට දෙන්න. එම නිසා ඔබ බුද්ධානුස්‌සති භාවනාව ඔබේ ජීවිතයේ ආරම්භක භාවනා කමටහන කර ගන්න.
චිත්තානුපස්‌සනාව 38 - ඉදිරිපත් කිරීම - ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ indrajith.media@gmail.com
http://www.divaina.com/2017/07/09/feature24.html
පංචඋපාදානස්‌කන්ධය සම්බන්ධයෙන් වූ විග්‍රහය ඉකුත් සතියේ ලිපියෙන් අවසන් වූ අතර මෙතැන් පටන් කොටස්‌ කිහිපයකින් යුක්‌තව පළකෙරෙනුයේ එයට අදාළව භික්‍ෂුව වෙත යොමුවූ පැනයකට ගොනු කළ පිළිතුරකි
(පංචඋපාදානස්‌කන්ධය සම්බන්ධයෙන් වූ විග්‍රහය ඉකුත් දා ලිපියෙන් අවසන් වීමෙන් පසු එයට අදාළව භික්‍ෂුව වෙත යොමුවූ පැනයකට ගොනු කළ පිළිතුරේ අවසන් කොටසයි මේ)
උතුම් සම්මා දිට්‌ඨියට පත්වූ පිංවතා, තමන් බියට පත් නොවන වගේම අනුන්ව බියට පත් නොකරන පිංවතෙක්‌. ඔහු තුළ ඇති කර්මය, කර්මඵල විශ්වාසය නිසා සියලු ජාතිකයන්, සියලු ආගමිකයන්, රකින පෝෂණය කරන පිංවතෙක්‌. තමන් මැරෙනවාය, මැරිලා පටිච්චසමුප්පන්නව උපදිනවාය කියල හිතන්න දක්‍ෂ පුද්ගලයෙක්‌. ඔහු හැම ආගමකටම, හැම ජාතියකටම අයත් සෑම පිංවතෙක්‌ම සංසාරයේ තමන්ට අම්මා තාත්තා වෙලා තිබෙනවාය, අතීත භවයන්හිදී ඥාතිත්වයකින් බැඳුණු කෙනෙක්‌ය, කියන විශ්වාසය තිබෙන පිංවතෙක්‌. ඒ නිසාම සමාජයට ඔහු හොඳ ආරක්‍ෂකයෙක්‌ වෙනවා. සම්මා දිට්‌ඨියට පත්වූ පුද්ගලයා, මේ මොහොතේ තමන් සිංහල බෞද්ධයෙක්‌ වුණත්, අතීත භවයන්හිදී, මම ද අන්‍ය ජාතිකයන්, අන්‍ය ආගමිකයන් හැටියට සිටියාය කියලා හිතන්න දක්‍ෂ පුද්ගලයෙක්‌ වෙනවා. ඔහු දන්නවා, තමන්ද මේ ජීවිතයේදී සම්මා දිට්‌ඨියෙන් දුර්වල වුණොත් නැවත තමන් ද, අන්‍ය ජාතික මවු කුසක උපත ලබනවාය කියන කාරණය. මේ නිසාම ඔහු සෑම ජාතිකයකුටම මනුෂ්‍යත්වයෙන්, ඥාතීත්වයෙන් සලකන කෙනෙක්‌ වෙනවා. ඔහු එසේ කරන්නේ තමන්ගේ සම්මා දිට්‌ඨියේ අර්ථයන් තව තවත් පෝෂණය කොට ගන්නවා.
සම්මා දිට්‌ඨියට පත්වූ පිංවතා, සමාජයේ පවතින සම්මා දිට්‌ඨිය මිථ්‍යාදෘෂ්ටිය, දුප්පත් පොහොසත් බව, උගත් නූගත් බව, කුලවත් කුලහීන බව උපතින්වත්, සමාජය නිසාවත් සිදුවූ දේවල් නොව, අතීත සංස්‌කාරයන්ගේම ඵලයක්‌ බව දකිමින්, ඒවාට නොඇලෙන, ඒවාට නොගැටෙන කුසල් පක්‍ෂයම වර්ණනා කරන, සමාජයට දානයෙන්, ශීලයෙන් පූර්වාදර්ශයක්‌ ලබාදෙන පුද්ගලයෙක්‌ වෙනවා. ඔහු ජනතාව තුළ බේදයක්‌ ඇතිවෙන, අකුසල් උපදවන ක්‍රියාවන් තම සම්මා දිට්‌ඨියේ දැක්‌ම තුළින්ම මඟහරවා ගැනීමට දක්‍ෂ කෙනෙක්‌ වෙනවා. පිංවත් ඔබ නුවණින් විමසා බලන්නකෝ, සම්මා දිට්‌ඨිය වැනි මෙච්චර මනුෂ්‍යත්වයෙන් පිරුණු, සමාජ ආරක්‍ෂකයෙක්‌ ජීවමානව තිබියදී සමාජය මොනතරම් මිථ්‍යදෘෂ්ටි, මිථ්‍යා සංකප්ප පසුපස්‌සේ ගමන් කරනවාද. ඒවා ක්‍රියාත්මක කිරීමට ගොස්‌ ප්‍රශ්න ඇති කොට ගන්නවාද කියලා. මේවායේ අවසාන ඵලය වෙන්නේ සිංහල බෞද්ධකම දුර්වල වීමය. සිංහල බෞද්ධකම දුර්වල වීමෙන් සිදු වන්නේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය දුර්වල වීමයි. ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය දුර්වල වීමෙන් සිදු වන්නේ මාරයා අත්පොළසන් දෙන සම්මා සම්බුද්ධ ශාසනයේ අර්ථයන් දුර්වල වීමයි. ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ එකම ආරක්‍ෂකයා වන්නේ, සම්මා දිට්‌ඨියට පත් බෞද්ධ ජනතාව බව හොඳින් තේරුම් ගන්න. එම නිසා පිංවත් ඔබ ජීවිතය ඉදිරියට පැමිණෙන මොනම අභියෝගයකදීවත්, මොනයම් ජයග්‍රහණයකදීවත්, 'මම සිංහල බෞද්ධයෙක්‌'ය කියලා කියන්න බය වෙන්න එපා.
සම්මා දිට්‌ඨියට පත් පිංවතුන්ට පමණක්‌මයි සමාජයට යහපත් ආරක්‍ෂකයෙක්‌ බවට පත්වීමට අවස්‌ථාව ලැබෙන්නේ. එසේ නොවන තැනදී සමාජය එක ප්‍රශ්නයක්‌ විසඳාගන්නේ, අනාගතයේදී තවත් බරපතල ප්‍රශ්න ඇති වෙන ආකාරයෙන්මයි. මේ මොහොතේ ඔබ ජීවත් වන සමාජය තුළ සිදුවන්නේ ඔබ කැමැති කරන දෙයක්‌ නම් එයත් හේතුඵල ධර්මයක්‌මයි. ඔබ ජීවත් වන සමාජය තුළ සිදුවන්නේ ඔබ අකැමැති කරන දෙයක්‌නම් එයත් හේතුඵල ධර්මයක්‌මයි. මනුෂ්‍යයාගේ කැමැත්ත අකැමැත්ත කියන්නේ සංස්‌කාරයන්ගේ ඵලයක්‌මයි. සංස්‌කාර කියන්නේ පංචඋපාදානස්‌කන්ධ මාරයාගේ තවත් නිෂ්පාදනයක්‌මය. එම නිසා මාරයාට අයිති කැමැත්තට පිංවත් ඔබ ඇලෙන්නේ නැතිව, මාරයාටම අයිති අකැමැත්තට ඔබ ගැටෙන්නෙත් නැතිව කැමැත්ත අකැමැත්ත දෙකම ඉදිරියේ ධර්මයේ අර්ථයන්ම, සංසාර බියක්‌ම, අකුසලය වර්ධනය වන ලෝකයක පංචනීවරණවලින් විසිරුණු මනෝභාවයන්ගේ බියකරු බවම දකිමින් පිංවත් ඔබ සම්මා දිට්‌ඨියේ අර්ථයෙන් සමාජයට පූර්වාදර්ශයන් ලබාදෙන සමාජය ආරක්‍ෂකයෙක්‌ බවට පත්වෙන්න.
පිංවත් ඔබ ඉදිරියට පැමිණෙන ඕනෑම පුද්ගලයෙක්‌ගේ විශ්වාසය එකම මිනුම් දණ්‌ඩ සම්මා දිට්‌ඨියේ අර්ථයන් බවම හිතටගන්න. එහෙත් පංචඋපාදානස්‌කන්ධ මාරයා කෙරෙහි විශ්වාසය නොතබන්න. පිංවත් ඔබගේ මේ ව්‍යායාමය හුදු නිස්‌සාර, නිත්‍ය සැපයක්‌ ගැන බලාපොරොත්තුව නොව, නැසෙන ලෝක ධර්මයන් හමුවේ තමන් තව තවත් සද්ධර්මයෙන් ශක්‌තිමත් වීමටත්, අනුනට කල්‍යාණමිත්‍රභාවයෙන් සද්ධර්මය එක දිනක්‌ හෝ ආරක්‍ෂාකොට දීමත් පමණක්‌ම බව කල්පනාකොට ගන්න. වෙනස්‌ වන ලෝකයක්‌මයි මේ. තත්පරයෙන් තත්පරය වෙනස්‌ වන ලෝකයක්‌ මේ. අධිවේගයෙන් වෙනස්‌ වන පංචඋපාදානස්‌කන්ධ ලෝකයක්‌ මේ. තෘෂ්ණාවේ වේගවත්භාවයට සරිලන ආකාරයට සිතුවිලි ක්‍රමවේදයන් වෙනස්‌ වෙනවා. අකුසල් වේගවත් වන සමාජයක පිංවත් ඔබ ඇති කොට ගන්න සෑම බලාපොරොත්තුවක්‌ අභියසම සියලු සංස්‌කාරයෝ අනිත්‍ය බවම සිතන්න දක්‍ෂ වෙන්න. අකුසලය පොදුවේ කාටවත්ම වැඩි වේලාවක්‌ සතුටු වෙන්න අවස්‌ථාව දෙන්නේ නැහැ. විනෝද වෙන්න දෙන්නේ නැහැ. විඤ්ඤාණය නමැති මැජික්‌කරුවා තෘෂ්ණාවේ වේගවත්භාවය නිසා වර්තමානයේ දැඩිව සක්‍රියවයි සිටින්නේ. විඤ්ඤාණය නමැති මැජික්‌කරුවා මනුෂ්‍යයාව සුදු රෙදි කඩකින් වසා, තම මැජික්‌ යෂ්ටිය උපයෝගී කොටගෙන අනාගත ලෝකයට ප්‍රේතයන්, නිරිසතුන්, තිරිසන් සතුන්, අසුරයින්, මිථ්‍යදෘෂ්ටික මනුෂ්‍යයින් නිර්මාණය කරවයි. මැජික්‌ සංදර්ශනයේ දෝංකාරයයි, සමාජය තුළ වර්තමානයේ දකින්නට ලැබෙන්නේ. මෙවන් සංදර්ශන භූමි තුළ පිංවත් ඔබ කැමැත්තට හෝ අකැමැත්තට ඇලෙන්නේ ගැටෙන්නේ නැතිව සම්මා දිට්‌ඨියේ අර්ථයන් තමන් තුළිනුත්, අනුන් තුළිනුත් ශක්‌තිමත් කිරීම දෙසටම ගමන් කිරීමට දක්‍ෂ වෙන්න. සෑම අභියෝගයක්‌ හමුවේම පලා යැමෙන් තොරව, අකුසලයේ කටුක යථාර්ථය පිළිබඳව අර්ථයන්ම , විදර්ශනාමය දැක්‌මක්‌ම ජීවිතයට එකතුකොට ගන්න.
'මෙයා හොඳයි. මෙයා නරකයි' කියා ඔබ හඳුන්වන සියලු පාර්ශ්වයන් මාරයාගේ කාසියේ දෙපැත්ත බවම නුවණින් දකිමින් සම්මා දිට්‌ඨියේ අර්ථයන්ට මුල් තැන දෙමින් පිංවත් ඔබ, ධර්මය සුරැකීමට උත්සාහ කරන්නා ධර්මය තුළින් සුරක්‍ෂිත වෙනවාය කියන ස්‌වභාවයට ජීවිතය අතහරින්න.
චිත්තානුපස්‌සනාව - 36 - ඉදිරිපත් කිරීම - ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ indrajith.media@gmail.com
http://www.divaina.com/2017/06/25/feature19.html
පිංවත් ඔබේ කයේ ක්‍රියාකාරිත්වය උදෙසා උපකාරක ධර්මයන් සකස්‌ කරදෙන කාය සංස්‌කාර, ඒ කියන්නේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසය, රුධිරගමනය, ආහාර ජීර්ණය, ශරීර අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම මේ සෑම ක්‍රියාවක්‌ම ධර්මතාවක්‌. නමුත් ඒ ධර්මතාව අනිත්‍ය නිරතුරුවම වෙනස්‌වන ස්‌වභාවයෙන් යුක්‌තයි. මවකට දරු ප්‍රසූතියෙන් අනතුරුව මවුකිරි එරීම ධර්මතාවයක්‌.
පංචඋපාදානස්‌කන්ධ ධර්මයන්ට අදාළව විඥ්ඥානය ගැන සටහන් තබන මොහොතේ පිංවත් ඔබ දක්‍ෂවෙන්න අනුනගේ පංචඋපාදානස්‌කන්ධයන් ගැන නොසිතා, නොසොයා තම පංචඋපාදානස්‌කන්ධයේ ක්‍රියාකාරීත්වය ගැන දකින්න. අනුන් හරි දේ කළත්, අනුන් වැරදි දේ කළත් පිංවත් ඔබට ඇති ඵලයක්‌ නැහැ. අනුන් අවංක වුවත්, අනුන් වංක වුවත් ඔබට ඇති ඵලයක්‌ නැහැ. ඔබට අර්ථයක්‌ තිබෙන්නේ අනුන් නිසා සකස්‌වෙන ඔබේ සිතිවිලිවල අනිත්‍යභාවය දැකීමයි. බාහිර ලෝකයට, ලෝකයේ ස්‌වභාවයෙන් ඉන්නට හැරලා, භාහිර ලෝකය නිසා ඔබ තුළ සකස්‌වෙන සිතිවිලිවල අනිත්‍යභාවය පමණක්‌ දකින්න ඔබ දක්‍ෂවෙන්න. බාහිර ලෝකය ප්‍රශ්නාර්ථයක්‌ ලෙසින් දකිනු වෙනුවට ඔබ නිහඬව ඔබේ ප්‍රශ්නය විසඳාගැනීමට දක්‍ෂවෙන්න.
පිංවත් ඔබ ලෝකයාට විවෘත වෙන්න ගියොත්, ලෝකයේ ප්‍රශ්න ඔබේ ප්‍රශ්නයක්‌ බවට පත්කොටගෙන, ඔබද ඇවිලෙන පංචඋපාදනස්‌කන්ධයක්‌ වේවි. රූපයක්‌ කෙරෙහි ඇලීම, ගැටීම, උපේක්‍ෂාවීම, හඳුනාගැනීම, හඳුනාගත්දේ ගැන සිතීම හේතුවෙන් සකස්‌වෙන විඤ්ඤාණය කථාකරන හඬ පිංවත් ඔබට සමාජයෙන් නිතරම ඇසෙනවා.
මට ඕනෑම ලෙඩක්‌ සුවපත් කරන්න පුළුවන්, මට කරන්න බැරි වැඩක්‌ නැහැ, මට වැස්‌ස නවත්වන්න පුළුවන්, මට ආණ්‌ඩු පෙරළන්න පිහිටුවන්න පුළුවන්, මම කිව්වොත් එයා ඕනෑම දෙයක්‌ කරනවා, මම තමයි එයාව ඔය තැනට ගෙනාවේ.... ආදී දැනීම් හේතුවෙන් සකස්‌වෙන මෙවැනි වචන සමාජයෙන් ඇසෙනකොට, තමාගේ හැකියාවන් පිළිබඳව සීමාවන් ඉක්‌මවා ගිය පුරසාරම් කියනකොට, මේ ඔබ දකින්නේ විඤ්ඤාණය නමැති මැදහත්කරුවාගේ සක්‌කාය දිට්‌ඨිය පෝෂණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය බව පිංවත් ඔබ නුවණින් තේරුම්ගත යුතුව තිබෙනවා. ජීවිතය තුළින් ධර්මය මතුකොටගත් තැනදී ජීවිතය කියන්නේ ධර්මයක්‌මයි. ජීවිතය පිරිහෙන්නේ නැහැ. ජීවිතය තුළින් අධර්මය මතුකොටගන්න තැනදී ජීවිතය කියන්නේ අධර්මයක්‌මයි. ඔබ නැවත නැවත පිරිහීමට පත්වෙනවා.
ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය ඔස්‌සේ සතර සතිපට්‌ඨාන ධර්මයන් මෝදුකොට ගනිමින් පංචඋපාදානස්‌කන්ධයේ අනිත්‍යභාවය දකින පිංවත් තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව, අචල ශ්‍රද්ධාවක්‌ බවටත්, ශීලය ආර්ය ශීලයක්‌ බවටත් පත්කොටගෙන, උතුම් සෝවාන් ඵල අවබෝධය ලබා අනාගතය භවගමන ආත්මභව හතකට සීමාකොට ගන්නවා. ගිහි පිංවතුන්ලා මේ ඉලක්‌කය සපුරාගතහොත් ඔබට අනාගතයේ විඳින්න සිදු වන දුක ගැන බුදුරජාණන්වහන්සේ මෙහෙම උපමාවක්‌ දේශනා කරනවා. මහ පොළොවෙන් පස්‌මිටක්‌ අතට ගෙන බුදුරජාණන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කරනවා සෝවාන් ඵලයට පත්වූ පිංවතා අතීතයේ වින්දා වූ දුක්‌ මහ පොළොවේ පස්‌වලට සමාන බවත්, ඔහුට අනාගතයේ විඳින්නට ඇත්තේ අතේ තිබෙන පස්‌ ප්‍රමාණයට සමාන දුකක්‌ය කියලා.
ඉහත උපමාවෙන් , සෝවාන් ඵලය කියන සැබෑම අර්ථය මොන තරම් ගැඹුරු, මොන තරම් තීරණාත්මක, මොනතරම් දුකින් මිදුණාවූ අර්ථයක්‌ද කියන කාරණය පිංවත් ඔබ නුවණින් තේරුම්ගත යුතු වෙනවා. වර්තමාන සමාජය මෙතරම් අර්ථවත්වූ සෝවාන් ඵල අවබෝධය සතියක වැඩසටහනකින් ලබාදෙන තරමට සැහැල්ලුවට ගෙන තිබෙනවා. භාවනා කිරීම නිසා, සිsල්පද සමාදන් වීම නිසා, දන්දීම පිංකම් සිදුකිරීම නිසා තමන් තුළ ඇතිවන සැහැල්ලුව, ප්‍රීතිය, පස්‌සද්ධිය පංච නීවරණ යටපත්වූ ස්‌වභාවය සෝවාන් ඵලය ලෙස වරදවා වටහාගත් පිංවතුන්ලා සමාජයේ සිටිනවා. මෙවැනි ස්‌වයං රැවටීම හේතුවෙන්, මේ ලැබුණා වූ උතුම් අවස්‌ථාව එම පිංවතුන්ලා අහිමිකොට ගන්නවා. සෝවාන් ඵල අවබෝධය මගේ කොට ගන්නවා. සෝවාන් ඵල අවබෝධය තුළ මම සිටිනවාය කියලා දකිනවා. මා තුළ නොවෙනස්‌ වන අවබෝධයක්‌ තිබෙනවාය කියලා දකිනවා. සෝවාන් ඵල අවබෝධය මගේ ආත්මය කොට දකිනවා. ඒ ආත්මය තුළ සෝවානඵල අවබෝධය තිබෙනවාය කියලා දකිනවා. පංචඋපාදනස්‌කන්ධය කෙරෙහි තෘෂ්ණාව හිස්‌ කරනවා වෙනුවට, තව තවත් මමත්වයේ දැඩිභාවයට පොහොර දමාගන්නවා.
මම තුළ නොවෙනස්‌ වෙන සෝවාන්ඵල අවබෝධයක්‌ තිබෙනවාය කියන දෘෂ්ටියෙන් සෝවාන්ඵල අවබෝධයට අදාළව තමන් අනුමාන කරන හැසිරීම්, කතාකිරීම්, ඇවතුම් පැවතුම් පැවැත්වීම වැනි චර්යාවන්ගෙන් තම දෘෂ්ටිය තව තවත් ශක්‌තිමත් කොට ගන්නවා. පංචඋපාදානස්‌කන්ධ ධර්මයට අදාළව රූපය, වේදනාව, සංඥාව, ෙච්තනා, විඤ්ඤාණය මාරයා හැටියට දකින්නේ නැහැ. රූපයේ බැසගෙන, විඳීම ජීවිතය කොට ගන්නවා. අතීත සංසාරයේ සම්මා සම්බුද්ධ ශාසනවල පිංවත් ඔබ සෝවාන්ඵල අවබෝධය නොලබා වංචාකාරී ධර්මයන් නිසා, වැරදි මඟපෙන්වීම නිසා තමන් සෝවාන්ඵල අවබෝධය ලැබුවාය කියලා රැවටී උතුම් සෝවාන්ඵල අවබෝධය අහිමි කොටගත් අවස්‌ථා ලක්‍ෂවාරයකට වැඩි බව ඔබ හොඳින් නුවණින් තේරුම් ගත යුතු වෙනවා.
චිත්තානුපස්‌සනාව - 31 - ඉදිරිපත් කිරීම - ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ indrajith.media@gmail.com
http://www.divaina.com/2017/05/21/feature31.html
පිංවත් ඔබේ කයේ ක්‍රියාකාරිත්වය උදෙසා උපකාරක ධර්මයන් සකස්‌ කරදෙන කාය සංස්‌කාර, ඒ කියන්නේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසය, රුධිරගමනය, ආහාර ජීර්ණය, ශරීර අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම මේ සෑම ක්‍රියාවක්‌ම ධර්මතාවක්‌. නමුත් ඒ ධර්මතාව අනිත්‍ය නිරතුරුවම වෙනස්‌වන ස්‌වභාවයෙන් යුක්‌තයි. මවකට දරු ප්‍රසූතියෙන් අනතුරුව මවුකිරි එරීම ධර්මතාවයක්‌.
තමන් තුළ ඇතිවන පංච උපාදානස්‌කන්ධ මාරයා සහ බාහිර පංචඋපාදානස්‌කන්ධ මාරයන් ගැන විමසීමේදී, එයටම අදාළ ධර්මයන් තමයි බුදුරජාණන් වහන්සේ සබ්බාසව සූත්‍රයට අදාළව දේශනා කරන දර්ශනයෙන් ප්‍රහාණය කළ යුතු ආශ්‍රවයන් ප්‍රහාණය කිරීම සඳහා, ඉන්ද්‍රිය සංවරය, වීර්යය, ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂාව, මඟහැරයැම, දුරුකිරීම කියන මූලික කාරණා කිහිපය පිංවත් ඔබට හුඟාක්‌ උපකාර වෙනවා. ඉහත කාරණා කිහිපය කැටි කරලා තමයි, බුදුරජාණන් වහන්සේ, ස්‌වාමීන්වහන්සේලාට දේශනා කරන්නේ ආරණ්‍ය, රුක්‌ඛමූල, වනසෙනසුන්, විවේකීභාවය, හුදෙකලාභාවය ජීවිතයට එකතුකොට ගන්නය කියලා.
මෙතැනදි සිද්ධවෙන්නේ තමන් තුළ සකස්‌වෙන පංචඋපාදානස්‌කන්ධ මාරයාව, බාහිර පංචඋපාදානස්‌කන්ධ මාරයන්ගෙන් හුදෙකලා කොට තැබීමයි. මේ හුදෙකලාභාවය හේතුවෙන් විතක්‌ක අඩුවී, මුල්වටයේදී, මාරයාට පක්‍ෂව සිත සමාධිමත්කොට ගන්නවා. දෙවැනි වටයේදී මාර ධර්මයන්ම උපයෝගී කොටගෙන, මාර ධර්මයන්ට අභියෝග කරනවා. ශීලයෙන්, ආර්ය ශීලයට, සමාධියෙන් ආර්ය සමාධියට, ප්‍රඥාවෙන් ආර්ය ප්‍රඥාවට මාර්ගය යොමුකොට ගන්නවා.
නමුත් හුදෙකලා බව සොයා යැමට නොහැකි, කාර්යබහුල ගිහිපිංවතුන්ලාට, තමන් තුළත්, අනුන් තුළත් ක්‍රියාත්මක වන්නේ පංචඋපාදානස්‌කන්ධ මාරයාය කියන කාරණය තේරුම්ගෙන සමාජ ඇසුරේදී මතුවෙන දෘෂ්ටි, විතර්ක, මඟහැර යැමට, දුරුකිරීමට ඔබ දක්‍ෂ නම්, එම මාර ධර්මයන්ගෙන් හිස්‌වෙන පිංවතුන්ගේ සිත, ගිහි ගෙදර සිටියදීම, විවේකාගාරයක්‌, හුදෙකලාවක්‌ බවට පත්කොට ගැනීමට, ගිහි පිංවතුන්ලාට හැකිවෙනවා. හුඟක්‌ ගිහි පිංවතුන්ලා, අනුන්ගේ තර්ක, විතර්ක, දෘෂ්ටි, මතවාදවලට උවමනාවෙන්ම පැටලී, තමන්ගේ සිතේ, හුදෙකලාව විනාශකොට දමා ගන්නවා. පංචඋපාදානස්‌කන්ධ ධර්මයේ අනිත්‍යභාවය පුහුණු කිරීම, එවැනි පිංවතුන්ලාට වටිනා ඔසුවක්‌ වෙනවා.
භික්‍ෂුව කුටියේ වැඩසිටිනකොට පැමිණි සාමණේර ස්‌වාමීන්වහන්සේ නමක්‌ ප්‍රකාශ කළා, තමන් අහවල් ආරණ්‍යයේ වැඩසිටියා, එම ආරණ්‍යයේ විවේකය හුදෙකලාව මදි, එම නිසා තමන් දැන් වැඩසිටින්නේ අහවල් කැලයේ, ගමේ සිට කිලෝමීටර් හතරක්‌ පමණ ඈත ගල් කුටියක. දිනකට කිලෝමීටර් 8 ක්‌ පමණ ඇවිදින්න ඕනේ පිණ්‌ඩපාතයට. හරිම දුෂ්කරයි. පිණ්‌ඩපාතයට ගමට වැඩියහම ගමේ ළිඳකින් තමයි පැන් පහසු වෙන්නේ. සමහර දවස්‌වලට පිණ්‌ඩපාතයට වඩින්නේ නැහැ. නිරාහාරව සිටිනවා. නිතරම මාර්ගයේ අලින් මුණගැහෙනවා.... උන්වහන්සේ බොහොම කැමැත්තෙන් තමන්ගේ තොරතුරු ප්‍රකාශ කළා. එම සාමණේර ස්‌වාමීන් වහන්සේගේ කතාබහෙන් භික්‍ෂුවට තේරුම් ගියේ උන්වහන්සේගේ ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන්ගේ දුර්වල ස්‌වභාවයක්‌. භික්‍ෂුව එම ස්‌වාමීන්වහන්සේට අවවාද කළා. ඔබවහන්සේට පුළුවන් ඉක්‌මනට, වැඩිහිටි ස්‌වාමීන් වහන්සේලා කිහිපනමක්‌ වැඩසිටින ආරණ්‍යයක ආරණ්‍යගත වෙන්නය කියලා. වැඩිහිටි ගුරුවරයකුගේ ඇසුර ලබන්නටය කියලා. අවම වශයෙන් මාස තුනක්‌වත් එම කටයුතු කරගෙන කැලයට යන්න අවශ්‍යම නම්, ගම්මානයට උපරිම කලෝමීටර් එකක්‌ පමණ කිට්‌ටුව තිබෙන කුටියක්‌ තෝරාගන්නය කියලා. භික්‍ෂුව මෙහෙම ප්‍රකාශ කරනකොට එම සාමණේර ස්‌වාමීන් වහන්සේ කියනවා 'ඔබවහන්සේ මගේ වීර්යය, දුර්වල කරනවා නේද' කියලා. එම තරුණ ස්‌වාමීන්වහන්සේ නොසතුටු සිතින් භික්‍ෂුව වන්දනා කොට පෙරළා වැඩියා.
මාස දෙකකට විතර පස්‌සේ භික්‍ෂුවට ආරංචිවෙනවා, මානසික රෝගී තත්ත්වයක්‌ හේතුවෙන් උන්වහන්සේ රෝහල්ගතවෙලාය කියලා. විඤ්ඤාණය නැමැති මැජික්‌කරුවා, රූපයන් කෙරෙහි ඇලීම්, ගැටීම්, හඳුනාගැනීම්, සිතීම් හේතුවෙන් ඇතිකොට ගන්නා 'මම මෙහෙම කෙනෙක්‌' කියන දැනීම, අපව මානසික රෝගීභාවයන්ට, උඬඟුභාවයන්ට පත්කරනවා. ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන් දුර්වල ගිහිපිංවතුන්ලා ලබාදෙන 'ඔබවහන්සේ මෙහෙම කෙනෙක්‌' කියන දැනීම, උන්වහන්සේලාට 'මම මෙහෙම කෙනෙක්‌' කියන දෘෂ්ටිය පෝෂණය කොටගැනීමට හොඳ පිටිවහලක්‌ වෙනවා. මේ අදහස්‌ කෙම පංචඋපාදනස්‌කන්ධ මාරයින්ය කියලා හඳුනාගන්නේ නැහැ.
තවත් අවස්‌ථාවක සාමණේර ස්‌වාමීන් වහන්සේනමක්‌ භික්‍ෂුව මුණගැසීමට පැමිණියා. උන්වහන්සේ ගොඩක්‌ කතාකරන ස්‌වාමීන්වහන්සේ නමක්‌. උන්වහන්සේ තමන් කරන භාවනා ගැන දීර්ඝ විස්‌තරයක්‌ කළා. තමන්ගේ අවබෝධයන් පිළිබඳවත් ඉඟි කිහිපයක්‌ ප්‍රකාශ කළා. අවසානයේ උන්වහන්සේ කියනවා 'මට දැන් කරන්න දෙයක්‌ නැහැ' කියලා. මට දැන් කරන්න දෙයක්‌ නැහැ කියන කාරණයෙන් උන්වහන්සේ අදහස්‌ කළේ, බොහොම ගැඹුරු අවබෝධයක්‌ පිළිබඳ ඉඟියක්‌. භික්‍ෂුවට තේරුම් ගියා මේ කතාකරන්නේ විඤ්ඤාණය නමැති මැජික්‌කරුවාමයි කියලා. භික්‍ෂුව එම සාමණේර ස්‌වාමීන් වහන්සේගෙන් ඇහුවා, ඔබවහන්සේගේ වයස කීයද කියලා. උන්වහන්සේගේ වයස අවුරුදු 30 ක්‌ පමණ වෙනවා. ඒ වෙලාවේ භික්‍ෂුව උන්වහන්සේගෙන් විමසුවා 'ඇයි ඔබවහන්සේ උපසම්පදා වෙන්නේ නැත්තේ?' කියලා. එවිට උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කරනවා, මගේ ශීලයේ යම් දුර්වලතාවයන් තිබෙනවා. ඒවා නිවැරදි කරගත් විගස මම උපසම්පදා වෙනවාය කියලා. බලන්න තවමත් ශීලයෙන් පරිපූර්ණභාවයටත් පත්වෙන්නේ නැතිව, තමන් ලැබූ උතුම් අවබෝධයක්‌ ගැන ඉඟිකරනවා. උපසම්පදා ශීලයට බිය නම්, කුමන මාර්ගඵල අවබෝධයක්‌ ලබාගන්නද? රූපය කෙරෙහි ඇලීම්, ගැටීම්, හඳුනාගැනීම්, සිතීම් නිසාම සකස්‌වෙන විශේෂඥ දැනීම් 'මම මෙහෙම කෙනෙක්‌' කියන මනෝලෝකවල අපිව සිරකරුවන් කරනවා. තමා තුළින් ක්‍රියාත්මක වන 'දැනීම්' විඤ්ඤාණය කියන මැජික්‌කරුවාගේ ප්‍රයෝගයක්‌ බව හඳුනා ගන්නේ නැහැ.
පංච උපාධානස්‌කන්දය - 29 - ඉදිරිපත් කිරීම - ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ, indrajith.media@gmail.com
http://www.divaina.com/2017/05/07/feature24.html
ත්‍රිවිධ විෂ ධර්ම ඥාන ප්‍රතිකාරයෙන් සමනය කිරීමේදී මෙත්තා, කරුණා. මුදිතා, උපේක්‌ඛා ඉදිරිපත් වී ඇත්තේ අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධයන් හැටියටය. සියල්ලන් දෙස මෙත් සිතින් ආදරයෙන් බැලීමට මෙත්තා ඖෂධයද, ගැටලු පැටලිලිවලට මැදි වූ පිරිස්‌ වෙත දයාව පැතිරවීමට කරුණා ඖෂධයද, සතුටින් සොම්නසින් සපිරුණු මිනිසුන් දැක සතුටුවීමට මුදිතා ඖෂධයද, ලාභ, අලාභ, සතුට, අසතුට මැදිහත්ව විඳ දරා ගැනීමට උපේක්‌ඛා ඖෂධය ද බොහෝ රෝග නිවාරණයේදී අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ වන්නේ ලොව සදාකාලයටමය. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ වර්තමාන සංඛ්‍යා ලේඛන අනුව ලෝකයේ රෝගී වන පිරිසගෙන් සියයට 46 ක ප්‍රතිශතයකට හා සියලු ආකාරයේ රෝගීන්ගේ මරණ සියයට 60 ක ප්‍රතිශතයකට වගකියන හෘද රෝග, අධි රුධිර පීඩනය, දියවැඩියාව, පිළිකා ඇතුළු බෝ නොවන රෝග නිවාරණයේ දී මේ ප්‍රතිකාරයේ අගය බෙහෙවින් ඉහළය.
අනමස්‌මි භික්‌ඛවෙ බ්‍රාහ්මණො යාචයෝගෝ සදා පයතජාණි අන්තිම දෙහධරො අනුත්තරෝ
හිසකෙතා සල්ලකතො
තස්‌ස මෙ තුමේහ පුත්තා ධරසා මුඛතොජතා
ධම්මජා ධම්ම නිම්මිතා ධම්මදායාදා
නොආමිසදායාදා
මහණෙනි කැමති සේ ධර්මදානය කරන හෙයින් ඉල්ලීමට සුදුසු වූ හැම කල්හිම ධර්මදානය සඳහා පිරිසිදු කළ අත් ඇති අන්තිම සිරුරක්‌ දරණ සංසාර දුක්‌ඛ රෝගයන්ට පිලියම් කරන හෙයින් උසස්‌ වෛද්‍යවරයෙක්‌ වූ රාගාදී හුල් උපුටාලන හෙයින් ශල්‍යකර්තෘ වෛද්‍යවරයකු වූ මම් වනාහි බැහැර කළ පව් ඇති හෙයින් පරමාර්ථ බ්‍රාහ්මණයෙක්‌මි.
තොපි වනාහි ඒ මාගේ මුඛයෙන් දේශිත ධර්මයෙන් උපන් හෙයින් ධර්මජ වූ ධර්මයෙන්ම නිම්මිත වූ ධර්මය දායාද කොට ඇති ආමිසය දායාද කොට නැති ඖරස පුත්‍රයෝ වහු.
මේ වසර දෙදහස්‌ පන්සිය පනස්‌ තුනකට පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේ කළ දේශනාවක්‌ චතුෂ්ක නිපාතයේ බ්‍රාහ්මණ සුත්‍රයේ සඳහන්ව ඇති ආකාරයය. ඉන් පැහැදිලි වන්නේ උන්වහන්සේ සසර දුක්‌ රෝග ප්‍රතිකාරයෙහි යෙදුණු වෛද්‍යවරයෙක්‌ම පමණක්‌ නොව ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ ආදී උල් කටු ගලවා දැමීමෙහි යෙදුණු ශල්‍ය වෛද්‍යවරයෙක්‌ද වන බවය.
ශල්‍ය කර්මයකට ලක ලැහැස්‌ති වීමේදී වෛද්‍යවරයාටද ඒ සඳහා සමීපව උපකාර කරන සීමිත කාර්ය මණ්‌ඩලයට ද පැවරෙන පූර්ව කටයුත්තක්‌ වන්නේ ක්‍රමාණුකූලව දෙඅත් හොඳින් පිරිසිදු කර ගැනීමය. අදාළ ගාථාවේ පිරිසිදු කළ අත් ඇති ලෙස වන සටහනින් සිහියට නැඟෙන්නේ වැලමිටේ සිට අතැඟිලි දක්‌වා පිළිගත් ක්‍රමයකට සිදුවන මේ පිරිසිදු කර ගැනීමේ වැදගත් කාර්යයයි.
කායික මානසික ව්‍යාධීන් සුවපත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් බෞද්ධ ධර්මයෙහි පැහැදිලිව දැකිය හැක්‌කේ මනස ඉලක්‌ක කොට ගත් ප්‍රවේශයකි. ඒ අනුව රෝග නිවාරණයේදී විය යුතු වැදගත්ම කාර්යය ලෙස ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ යන ත්‍රිවිධ විස සමනය සඳහා පූර්ව ආරක්‌ෂිත ප්‍රතිකාරය වී ඇත්තේ ධර්ම ඥානයය. එහිදී හෙළි කොට දක්‌වා ඇත්තේ සිත හා කය එකිනෙක මත රඳා පවතින හෙයින් මනසේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය අනුව සිරුරේ සෞඛ්‍යයද, සිරුරේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය අනුව මනසේ සෞඛ්‍යයද වෙනසට ලක්‌වන බවය.
අදාළ ත්‍රිවිධ විෂ ධර්ම ඥාන ප්‍රතිකාරයෙන් සමනය කිරීමේදී මෙත්තා, කරුණා. මුදිතා, උපේක්‌ඛා ඉදිරිපත් වී ඇත්තේ අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධයන් හැටියටය. සියල්ලන් දෙස මෙත් සිතින් ආදරයෙන් බැලීමට මෙත්තා ඖෂධයද, ගැටලු පැටලිලිවලට මැදි වූ පිරිස්‌ වෙත දයාව පැතිරවීමට කරුණා ඖෂධයද, සතුටින් සොම්නසින් සපිරුණු මිනිසුන් දැක සතුටුවීමට මුදිතා ඖෂධයද, ලාභ, අලාභ, සතුට, අසතුට මැදිහත්ව විඳ දරා ගැනීමට උපේක්‌ඛා ඖෂධය ද බොහෝ රෝග නිවාරණයේදී අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ වන්නේ ලොව සදාකාලයටමය. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ වර්තමාන සංඛ්‍යා ලේඛන අනුව ලෝකයේ රෝගී වන පිරිසගෙන් සියයට 46 ක ප්‍රතිශතයකට හා සියලු ආකාරයේ රෝගීන්ගේ මරණ සියයට 60 ක ප්‍රතිශතයකට වගකියන හෘද රෝග, අධි රුධිර පීඩනය, දියවැඩියාව, පිළිකා ඇතුළු බෝ නොවන රෝග නිවාරණයේ දී මේ ප්‍රතිකාරයේ අගය බෙහෙවින් ඉහළය.
අද ලොව ප්‍රචලිතව පවතින බටහිර වෛද්‍ය විද්‍යාවේ කළ එළි බැසීමට පසුබිම සැකසෙන්නේ ක්‍රිස්‌තු පූර්ව 460 හා 370 අතර වකවානුවේදීය. ඒ එම වෛද්‍ය ක්‍රමයේ නිර්මාතෘ හිපොක්‍රටීස්‌ වෛද්‍යවරයාගේ උපත හා විපත අතර කාල පරාසය පරිසරය, ජලය, ආහාර හා චර්යාවන් රෝග සඳහා හේතුකාරක වන බව හිපොක්‍රටීස්‌ වෛද්‍යවරයාගේ අදහස විය. විෂබීජ නිසා රෝග ඇති වන බවට වන මතය බටහිර වෛද්‍ය විද්‍යාවට එක්‌ වූයේ ප්‍රැකැස්‌ටෝරියස්‌ නම් ඉතාලි ජාතික වෛද්‍යවරයා පියවි ඇසට නොපෙනන විෂබීජ රෝග ආසාදන ඇති කරන බවට පහළොස්‌ වන සියවසේදී පැහැදිලි කිරීමත් එවැනි විෂබීජ අතර පවතින බැක්‌ටීරියා ලුවි පාස්‌චර් විසින් 1860 දී සොයා ගැනීමත් අනුවය. රෝග ඇති වීමට විවිධ සාධක එකතුවක්‌ හේතු වන බවට මතයක්‌ බටහිර වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී ගොඬනැඟෙන්නේ තවත් කාලයකදීය. සමාජ, ආර්ථික, ජානමය හෙවත් පාරම්පරික, පරිසරය, සහ මානසික සාධක රෝග හට ගැනීම සඳහා බලපවත්වන බවත් මිනිසුන්ගේ ජීවන රටාවන්, චර්යාවන් මේ සියලු දේ හා දැඩිව බැඳී පවතින බවත් එහිදී පිළිගැනෙන්නේ ඒ අනුවය.
රෝග හේතුකාරක පිළිබඳව බටහිර වෛද්‍ය විද්‍යාව එලෙස පිළිගන්නා සත්‍යය බුදුරාජාණන් වහන්සේගේ දේශනාවන්ගෙන් හෙළි වී ඇත්තේ තවත් සියවස්‌ ගණනාවකට ඉහතදීය. මිනිස්‌ සිරුරේ සාමාන්‍ය ස්‌වභාවික ක්‍රියාකාරිත්වය පඨවි, ආපෝ, වායෝ හා තේජෝ හෙවත් පෘථිවිය, ජලය, වාතය හා ගින්න යන සිව් වැදැරුම් කොටස්‌ අතර වන සමතුලිතතාවය මත රඳාපවතින බව බෞද්ධ ධර්මයේ සටහන් වන්නේද ඒ අනුවය. එහිදී දක්‌වා ඇත්තේ අදාළ සමතුලිතතාවය බිඳෙන විට සිරුරේ සාමාන්‍ය ක්‍රියාකාරිත්වය ගැටලුවට ලක්‌වීමෙන් රෝග ඇති වන හෙයින් රෝග සුව වන්නට මේ සමතුලිතතාවය නැවත පිහිටුවාලිය යුතු බවය.
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනාවන්ට අනුව වෛද්‍යවරයකුට අනුගමනය කළ යුතු සිව් පියවර ලෙස දැක්‌වෙන්නේ රෝගයට හේතුව සොයා ගැනීම, රෝගය පිළිබඳ වටහා ගැනීම, රෝග සුව වීම සඳහා ප්‍රතිකාර සැපයීම සහ නැවත මතු වන්නට ඉඩක්‌ නොතබා රෝගය සුව කිරීමය. බුදු දහමේ මූලික හරය වන චතුරාර්ය සත්‍යයට මේ ක්‍රියාවලිය අනුරූපය. රෝගය දුක්‌ඛ සත්‍යයෙන්ද, නිදානය හෙවත් තෘෂ්ණාව, අවිද්‍යාව සමුදය සත්‍යයෙන්ද, ප්‍රතිකාරය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙන්ද , ප්‍රතිකාරයේ ඵලය වන ආරෝග්‍යය නිර්වාණයෙන්ද සටහන් වන්නේ ඒ අනුවය.
අංගුත්තර නිකායේ සඳහන් රෝග වර්ගීකරණයේදී පැහැදිලිව දක්‌වා ඇත්තේ ද පුද්ගලයාට වැළඳෙන රෝග කායික හා මානසික ලෙස දෙයාකාර වන බවය. ගිරිමානන්ද සූත්‍රය කායික රෝග සම්බන්ධව විස්‌තර ඇතුළත් විවිධ සූත්‍ර දේශනාවන් අතර ප්‍රධානය.
....චක්‌ඛු රෝගෝ, සෝත රෝගෝ, ඝාත රෝගෝ, ජිව්හා රෝගෝ, කාය රෝගෝ, සීර්ස රෝගෝ, කණ්‌ණ රෝගෝ, මුඛ රෝගෝ, දන්ත රෝගෝ, කාසෝ, සාස්‍රො, පිනාසෝ, සිහෝ, ජරෝ, කුච්ජි රෝගෝ, මුච්ඡා, පක්‌ඛන්දිකා, සූලා, විසුචරිකා, කුට්‌ඨං, ගණ්‌ඩෝ, කිලාසෝ, සෝසෝ, අපමාරෝ, දද්දු, කණ්‌ඩු, කච්ජු, රඛසා, විතච්ජිකා, ලෝහිත පිත්තං මධුමේහෝ, ආසා, පිළිකා භගන්දළා .....
.........සිත්ත සමුට්‌ඨානා ආබාධා, සෙම්හ සමූට්‌ඨානා ආබාධා, වාත සමූට්‌ඨානා ආබාධා, සන්නිපාතිකා ආබාධා, උතු පරිනාමාණා ආබාධා, ඕපත්තමිතා ආබාධා, කම්ම විපාතජා ආබාධා, සීතං උණ්‌හං ජිඝච්ඡා පිපාසා උච්චාරෝ, පස්‌සාවෝති ඉති ඉමස්‌මි, කායේ ආදිනවානු පස්‌සී විහරති ......
මේ ගිරිමානන්ද තෙරුන්ගේ ආබාධයට පිළියම් සොයනු පිණිස ආනන්ද තෙරුන් කළ විමසීමේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් කළ පැහැදිලි කිරීම ගිරිමානන්ද සූත්‍රයෙහි සටහන් වන ආකාරයයි.
ආනන්දයෙනි, මේ සස්‌නෙහි මහණවලට ගියේ වේවයි, රුක්‌මූලට ගියේ වේවයි, ශුන්‍යාගාරයට ගියේ වේවයි, මෙසේ සලකන්නේය. බොහෝ දුක්‌ ඇති මේ කාය බොහෝ ආදීනව ඇත්තේය. මෙසේ මේ කයෙහි විවිධ ආබාධයෝ උපදනාහ.....
මේ අදාළ පැහැදිළි කිරීම සඳහා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රවිශ්ඨයයි.
මෙලෙස දක්‌වා ඇති රෝග ලැයිස්‌තුවට අද බටහිර වෛද්‍ය විද්‍යාවේ විස්‌තරාත්මක සඳහන් වන සියලු රෝග ඇතුළත්ය. අක්‌ෂි, ශ්‍රවණ, මුඛ, ආදී රෝගද, ඇදුම, පීනස, අතීසාරය, ලාදුරු, දිලීර රෝග, දියවැඩියාව, අර්ශස්‌, පිළිකා, උණ හා ගැස්‌ට්‍රයිටිස්‌ ලෙස අපට හුරු පුරුදු ආමාශයික රෝග තත්ත්වයන්ද පමණක්‌ නොව, සිතින් උපදින ආබාධ, වාතයෙන් උපදින ආබාධ, විෂම පරිහරණයෙන් හෙවත් වැරදි හැසිරීමෙන් උපදින ආබාධ, උපක්‍රමයෙන් උපදින ආබාධ හා කර්ම විපාකයෙන් උපදින ආබාධ ද එලෙස සටහන් වන රෝග අතරින් කිහිපයකි. මේ රෝග වර්ගීකරණය මඟින් පැහැදිලි වන්නේ පුද්ගල සමාජ සහ පරිසර සාධක කෙරෙහි වන පාලනය රෝග නිවාරණයේ දී අත්‍යවශ්‍ය බවය.
සෞඛ්‍ය ආරක්‌ෂණය හා රෝග නිවාරණය පිළිබඳ විස්‌තරාත්මක කරුණු මහාවග්ග පාලියේ සහ චුල්ලවග්ග පාලියේ සඳහන් ය. සීතලෙන්, උණුසුමෙන්, මැසි මදුරුවන්ගෙන්, කෘමීන්ගෙන් ආරක්ෂාවට වන සිවුරු පාරිභෝගය, පාරිසරික තත්ත්වයන්ගෙන් හා සතුන්ගෙන් ආරක්ෂාවට පිළිපැදිය යුතු පිළිවෙත්, දැහැටි වැළඳීම ආදී මුඛ සෞඛ්‍ය
සුරැකීමට විය යුතු දේ, නිරෝගී බව සඳහා වන ව්‍යායාම පමණක්‌ නොව ගිලානෝපස්‌ථානයෙහිදී ක්‍රියා කළ යුතු ආකාරය ද එලෙස බෞද්ධ ධර්මයට ඇතුළත්ව ඇත්තේ කෙදිනටත් ගැළපෙන ආකාරයටය. විශාලා මහනුවර වැසියන් ප්‍රණීත ආහාර පානයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාට සංග්‍රහ කිරීම සහ මේ සංග්‍රහ පිළිගෙන ව්‍යායාමයෙන් තොරව සිටීමෙන් උන්වහන්සේලා ආබාධයට ලක්‌ වූ අවස්‌ථාවේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුශාසනා කොට ඇත්තේ, ව්‍යායාම ලෙස සක්‌මනයෙහි යෙදීමට හුරු පුරුදු විය යුතු බවය.
බටහිර වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී රෝග නිවාරණය සඳහා පරිසර හා සමාජ සාධක පාලනය කෙරෙහි අවධානය යොමු වන්නේ ක්‍රිස්‌තු වර්ෂ 1880 හා 1920 අතර කාලයේදීය. සෞඛ්‍ය සෞඛ්‍ය ප්‍රවර්ධනය හෙවත් සිය සෞඛ්‍ය යහපත්ව පවත්වා ගැනීමේ හැකියාව ජනතාවට ලබාදීමේ සංකල්පය විසිවන සියවස ආරම්භයේ දී ඉදිරිපත් වන්නේ එහි තව ඉදිරි පියවරක්‌ හැටියටය. සෞඛ්‍යමත් වටපිටාවක්‌ ගොඩනඟා ගැනීම සහ සෞඛ්‍යමත් ආකල්ප කුසලතා වර්ධනය එහිදී සැලකිලිමත් වන මූලික කාර්යයන්ය.
ලෝ වැසියන්ගේ මනසද, සිරුරද, සුවපත්ව පවත්වා ගැනීමට අද වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී භාවිතා වන සියලු දේ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාළ ධර්මයෙහි සටහන්ව ඇත්තේ වර්තමාන ජීවිතයට සීමා වන අයුරින් පමණක්‌ම නොවේ. වර්තමානය අනාගතය ඇතුළු සංසාරය සුවපත් වීමට අදාළ සියලු ප්‍රතිකාර විධි එහි ඇතුළත්ය. එහෙයින්ම සියලු සතට සුවසෙත සැලසූ මහ වෙදැදුරාණෝ බුදුරජාණන් වහන්සේමය.
වෛද්‍ය ශාන්ත හෙට්‌ටිආරච්චි
http://www.divaina.com/2017/05/07/feature19.html
පිංවත් ඔබේ කයේ ක්‍රියාකාරිත්වය උදෙසා උපකාරක ධර්මයන් සකස්‌ කරදෙන කාය සංස්‌කාර, ඒ කියන්නේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසය, රුධිරගමනය, ආහාර ජීර්ණය, ශරීර අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම මේ සෑම ක්‍රියාවක්‌ම ධර්මතාවක්‌. නමුත් ඒ ධර්මතාව අනිත්‍ය නිරතුරුවම වෙනස්‌වන ස්‌වභාවයෙන් යුක්‌තයි. මවකට දරු ප්‍රසූතියෙන් අනතුරුව මවුකිරි එරීම ධර්මතාවයක්‌.
පිංවත් ඔබ සමාජය තුළ ජීවත්වෙනකොට ඔබේ ඥාතිවරයා, ඔබේ අසල්වැසියා, ඔබේ මිතුරා, මිතුරියගේ හැසිරීම් නිරතුරුවම වෙනස්‌වෙනවා. සමහර පිංවතුන් භික්‍ෂුවට ඇවිත් කියනවා 'මගේ දරුවා හරිම කීකරුව හිටියේ. දැන් වෙනස්‌වෙලා. මගේ ස්‌වාමිපුරුෂයා මට හරිම ආදරෙන් හිටියේ. දැන් ඔහු වෙනස්‌ වෙලා' කියලා. වයෝවෘද්ධ අම්මලා තාත්තලා ඇවිත් කියනවා 'මගේ පුතා, දුව මට වෙනස්‌කම් කරනවා'ය කියලා. ඇයි මේ වෙනස්‌වීම සිද්ධවෙන්නේ? ඔබ නිරතුරුවම ගනුදෙනු කරන්නේ තවත් පංචඋපාදානස්‌කන්ධයක්‌ සමඟයි. පිංවත් ඔබ, ඔබේ බිරිඳ සමග කථාකරනවා කියන්නේ පංචඋපාදානස්‌කන්ධයක්‌, තවත් පංචඋපාදානස්‌කන්ධයක්‌ සමගඟකථාකරනවා කියන කාරණයයි.
ආධ්‍යාත්මික රූපයත්, බාහිර රූපයත්, විඤ්ඤාණයත් අනිත්‍යභාවයට පත්වෙන වේගයෙන්ම වේදනාව අනිත්‍යභාවයට පත්වෙනවා. වේදනාව අනිත්‍යභාවයට පත්වෙන වේගයෙන්ම, සංඥාව, සංස්‌ඛාර, විඤ්ඤාණය අනිත්‍යභාවයට පත්වෙනවා. විඤ්ඤාණය අනිත්‍යභාවයට පත්වෙන වේගයෙන්ම, විඤ්ඤාණය හේතුවෙන් සකස්‌වෙන නාමරූප ධර්මයන් අනිත්‍යභාවයට පත්වෙනවා. නාම රූප ධර්මයන් අනිත්‍යභාවයට පත්වෙන වේගයෙන්ම සලායතන අනිත්‍යභාවයට පත්වෙනවා. සලායතන අනිත්‍යභාවයට පත්වෙන වේගයෙන්ම නැවත නැවතත් පංචඋපාදානස්‌කන්ධ ධර්මයන් සකස්‌කොටගෙන සත්ත්වයා ජාති, ජරා, ව්‍යාධි, මරණවල හිමිකරුවෙක්‌ වෙනවා.
බුදුරජාණන්වහන්සේ දේශනා කරනවා, කැඩෙන, බිඳෙන, විසිරෙන අර්ථය ලෝකයයි කියලා. කුමක්‌ද නිරතුරුවම කැඩෙන්නේ බිඳෙන්නේ විසිරෙමින් පවතින්නේ? ඒ පංචඋපාදානස්‌කන්ධයයි. පංචඋපාදානස්‌කන්ධය යනු ලෝකයයි. ලෝකය යනු පංචඋපාදානස්‌කන්ධයයි. ආධ්‍යාත්මික රූපයත්, බාහිර රූපයත්, විඤ්ඤාණයත් මුසුවුණ තැනදී සකස්‌වෙන ඵස්‌සය පිංවත් ඔබ, තෘෂ්ණාවෙන් තෙත් කරපු තැනදි පංචඋපාදානස්‌කන්ධ ලෝකය උපදිනවා. ඉපදුණා වූ ලෝකයේ අනාගතය තීරණය කරන්නේ සංස්‌කාර විසින්. සංස්‌කාර විසින් තීරණය කරන අනාගතය විඤ්ඤාණය විසින් ක්‍රියාත්මකභාවයට පත්කොට දෙනවා. මේ ක්‍රියාන්විතයයි, ඔබ සම්මුති ලෝකය හැටියට දකින්නේ.
පිංවත් ඔබ රූපයක්‌ ඵස්‌සය වන සෑම මොහොතකදීම, එම ඵස්‌සය තෘෂ්ණාවෙන් තෙත්කරන සෑම මොහොතකදීම, අනාගත භවයකට අදාළ සංස්‌කාරයන් ඔබ තුළින් රැස්‌වෙනවා. සංස්‌කාරයන්ගේ තීරණයන්ට අදාළව විඤ්ඤාණය ක්‍රියාත්මකභාවයට පත්වී පිංවත් ඔබව පටිච්චසමුප්පන්නව, පරක්‌ තෙරක්‌ නොපෙනෙන මහා සාගරය බඳු, භවයේ දීර්ඝ සංචාරකයෙක්‌ බවට පත්කරනවා. පිංවත් ඔබ යම් දවසක උතුම් චතුරාර්යසත්‍ය අවබෝධය ලැබුව කල්හි, ඵස්‌සයේ අනිත්‍යභාවය අවබෝධ ඥානයෙන්ම දකිනවා. ඵස්‌සය තෘෂ්ණාවෙන් තෙත්කිරීමක්‌ නැහැ. වේදනාවේ නිරෝධය නිසාම සංඥාව සංස්‌කාර විඤ්ඤාණය නිරෝධයි. ඔබට කැඩෙන බිඳෙන විසිරෙන ලෝකය අතහැරෙනවා. ලෝකයෙන් නිවී යනවා. කැඩෙන බිඳෙන විසිරෙන පංචඋපාදානස්‌කන්ධ ලෝකයක්‌ නොකැඩෙන නොවිසිරෙන නොවෙනස්‌වන අර්ථයෙන් අල්ලාගැනීම නිසාම, වීර්යයෙන් ගැලවීයාහැකි ලෝකයත්, හිස්‌කළ හැකි ලෝකයත්, නිරෝධය කළ හැකි ලෝකයත්, සම්මුති ලෝකයක්‌ කොට ඔබ අල්ලාගන්නවා.
සද්ධර්මයේ හිරු විකසිතව තිබියදීත්, අවිද්‍යාවේ අන්ධකාරයෙන් සත්ත්වයා අඳුරේම අතපතගානවා. අඳුරේ බලවත්භාවය නිසාම කැඩෙන දෙය, නොකැඩෙන දෙය ලෙස දකිනවා. වෙනස්‌ වන දෙය නොවෙනස්‌ වන දෙයක්‌ ලෙස දකිමින් තර්ක විතර්ක, හරි වැරදි, වාද විවාද, දෘෂ්ටි මතවාද තුළින් කැඩෙන බිඳෙන විසිරෙන පංචඋපාදානස්‌කන්ධ ලෝකය තව තවත් පුළුල්කොට ගන්නවා. පිංවත් ඔබ ඉදිරියට පැමිණෙන කුමන චරිතයක්‌ වුවද තෘෂ්ණාවෙන් හටගත්, වෙනස්‌ වන පංචඋපාදානස්‌කන්ධයක්‌ බවම සිතන්න. ඔබ ඉදිරියට පැමිණෙන පංචඋපාදානස්‌කන්ධය ඔබට චෝදනාවක්‌ කරත්, ඔබට ප්‍රශංසා කළත්, ඔබ 'අනිත්‍යයි' කියලාම දකින්න. එවිට ඔබට පුළුවන්, තෘෂ්ණාවෙන් තෙත්වූ අනුන්ගේ පංචඋපාදානස්‌කන්ධයක්‌ නිසාම ඔබට විදර්ශනාත්මක කුසලයක්‌ ජීවිතයට එකතුකොට ගන්න. එම නිසා, පිංවත් ඔබ අනුන්ගේ දුර්වල ක්‍රියාකාරකම් ඉදිරියේ අනුන් සමග තර්ක විතර්ක කරන්න යන්න එපා. අනුනගේ පංචඋපාදානස්‌කන්ධ මාරයා තුළින් ඔබේ පංචඋපාදානස්‌කන්ධ මාරයා අවදිකොටගන්න ඔබ දක්‍ෂ වෙන්න. තමන් යනු පංචඋපාදනස්‌කන්ධයක්‌ බවත් අනුන් යනුද පංචඋපාදානස්‌කන්ධයක්‌ අවබෝධ නොවීම නිසාම තමන් සහ අනුන් තුළින් දුක උපදවන මාරයන් දෙදෙනෙක්‌ මගේ කොටගෙනයි ඔබ ජීවත්වෙන්නේ. මෙතෙක්‌ උතුම් සද්ධර්මය තුළින් ඔබ හඳුනා නොගත් ඒ මාරයින් දෙදෙනා නිසා තර්ක විතර්ක, දෘෂ්ටි මතවාද ඇතිකොටගනිමින් ලෝකය තව තව පුළුල්කොට ගන්නවා.
චිත්තානුපස්‌සනාව - 27 - ඉදිරිපත් කිරීම - ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ indrajith.media@gmail.com
http://www.divaina.com/2017/04/23/feature30.html
පිංවත් ඔබේ කයේ ක්‍රියාකාරිත්වය උදෙසා උපකාරක ධර්මයන් සකස්‌ කරදෙන කාය සංස්‌කාර, ඒ කියන්නේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසය, රුධිරගමනය, ආහාර ජීර්ණය, ශරීර අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම මේ සෑම ක්‍රියාවක්‌ම ධර්මතාවක්‌. නමුත් ඒ ධර්මතාව අනිත්‍ය නිරතුරුවම වෙනස්‌වන ස්‌වභාවයෙන් යුක්‌තයි. මවකට දරු ප්‍රසූතියෙන් අනතුරුව මවුකිරි එරීම ධර්මතාවයක්‌.
අතීතයේ ඔබ පටිච්චසමුප්පන්නව සක්‌විති රජවෙලා සිටියදී රාජ භෝජන නිසා, රාජ්‍ය සම්පත්, රාජ්‍ය බලය නිසා, දිව්‍යාංගනාවන්, ස්‌ත්‍රීරත්නය නිසා ලෝකයම දිග්විජය කරන පුතුන් දහසක්‌ නිසා, සෘද්ධියෙන් යන අජානේය අශ්වයා නිසා, මොනතරම් විශේෂ වූ දැනීම් ඇතිකොටගන්න ඇතිද.
සශ්‍රීක දිව්‍යතලවල ඉපදෙන වෙලාවේ, සශ්‍රීක දිව්‍ය සැප නිසා, දිව්‍ය භෝජන, දිව්‍ය අප්සරාවන්, දිව්‍ය විමාන නිසා මොනතරම් විශේෂ වූ දැනීම් ඇතිකොට ගන්න ඇතිද.
පිංවත් ඔබ සතර අපායන්ට වැටුණු වෙලාවේ මොනතරම් විශේෂ වූ දැනීම් ඇතිකොට ගන්නට ඇතිද? පිච්චෙනවා, දවනවා, ගිනිගන්නවා, බඩගිනියි, පිපාසයෙන් දිව ගිලෙනවා.... මේ සෑම විශේෂ වූ දැනීමක්‌ම අනිත්‍ය වී ගිය හැටි නුවණින් දකිමින්, අතීත විඤ්ඤාණයේ අනිත්‍යභාවය ජීවිතයට පුහුණුකොට ගන්න.
අතීතයේ පිංවත් ඔබ පටිච්චසමුප්පන්නව දිව්‍ය තල, බ්‍රහ්ම තලවල, මනුෂ්‍ය ලෝකයේත්, සතර අපායන්හි උපත ලද මොහොතේ සැපත් දුකත් නිසා, හඳුනා ගැනීම නිසා, කුසල් අකුසල් සංස්‌කාර නිසා, ඇතිවුණා වූ සෑම විඤ්ඤාණයක්‌ම අනිත්‍ය වී ගියා. වෙනස්‌ වී ගියා. විකෘති වී ගියා.
දැන් ඔබට වැටහෙනවා අතීත, වර්තමාන විඤ්Æණය අනිත්‍යයි කියලා. පිංවත් ඔබ මේ සටහන කියවලා, ඔබ තුළ විශේෂ දැනීමක්‌ ඇතිවේවි, මේ සටහන ධර්මානුකූලව අර්ථවත් කියලා. තව පිංවතෙක්‌ තුළ විශේෂ දැනීමක්‌ ඇතිවෙන්න පුළුවන්, මේ සටහන හිස්‌ දෙයක්‌ය කියලා. මනුෂ්‍යයා තුළ සකස්‌ වෙන, සෑම විඤ්ඤාණයක්‌ම වෙනස්‌ වෙලා යනවා.
භික්‍ෂුව මුණගැසුණු එක්‌තරා වයෝවෘද්ධ ස්‌වාමීන්වහන්සේ නමක්‌ භික්‍ෂුව හඳුනාගෙන, භික්‍ෂුවට ප්‍රශංසා කළා, ඔබ හරිම විනයගරුක භික්‍ෂුවක්‌ කියලා. ඊට දින කිහිපයකට පස්‌සේ උන්වහන්සේ භික්‍ෂුවට චෝදනා කරනවා 'පත්තරකාරයෝ පත්තර විකුණා ගන්න මෝඩයන්ව උස්‌සලා තියනවා' කියලා. මෙම ප්‍රකාශය කළ භික්‍ෂුව මේ වන විට අපවත් වෙලා. ඒ නිසයි භික්‍ෂුව ඉහත සටහන් කළේ.
විශේෂ වූ දැනීම් නිරතුරුව වෙනස්‌වෙලා යනවා. ඊයේ ප්‍රශංසා කරපු පිංවතා, හෙට දවසේ ඒ ප්‍රශංසා ලැබූ තැනැත්තාටම 'මෝඩයා' කියා කියනවා. සංස්‌කාර හේතුවෙන් සකස්‌වෙන විඤ්ඤාණය, සංස්‌කාර අනිත්‍යභාවයට පත්වන වේගයෙන්ම වෙනස්‌වී යනවා. අතීත විඤ්ඤාණයත්, වර්තමාන විඤ්ඤාණයත් අනිත්‍ය නම්, වෙනස්‌වෙලා යනවා නම්, විකෘති වෙලා යනවා නම් ඔබ බලාපොරොත්තු තබාගෙන සිටින අනාගත විඤ්ඤාණය නිත්‍ය වෙයිද? අනිත්‍ය වෙයිද? පිංවත් ඔබේ හදවතට තට්‌ටුකොට අසන්න.
කොච්චර නම් අනාගත විශේෂ වූ දැනීම් ඔබ තුළ තෙරපාගෙන තිබෙනවාද? 'මම මෛත්‍රී බුදුරජාණන්වහන්සේ දැකලාමයි නිවන් අවබෝධකොටගන්නේ. මටමදිව්‍ය තලයකට බ්‍රහ්ම තලයකට ගිහිල්ලමයි නිවන් අවබෝධ කරගන්නේ.
මේ අනාගත විඤ්ඤාණයක්‌ම අනිත්‍ය වී යනවා.
අවුරුදු තිහක පමණ තරුණයෙක්‌ භික්‍ෂුවට ඇවිත් කියනවා 'ස්‌වාමීන්වහන්ස මම ළඟදීම විවාහ වෙනවා. පිරිමි දරුවෙක්‌ හදනවා. ඒ දරුවව ශාසනයට පූජා කරනවා. අපි දෙන්නා අවුරුදු පනහේදී පැවිදි වෙනවාය කියලා. අනිත්‍ය වූ විඤ්ඤාණය මනුෂ්‍යයාට අනාගතය පෙන්වා, ලස්‌සනට මුළාකරනවා.
පිංවත් ඔබ හොඳින් නුවණින් දකින්න, ඔබ රට, ජාතිය, ආගම නිසා ඔබේ පවුල, ඥාතීන් නිසා, ව්‍යාපාර රැකියා දේපොල, ඔබේ අධ්‍යාපනය නිසා. ඔබේ දරුමුණුබුරන් නිසා, පිංකම්, කුසල් ධර්මයන් නිසා ඔබ අනාගතය ගැන මොනතරම් දැනීම් ඇතිකොටගෙන ජීවත්වෙනවාද?
පිංවත් දුටුගැමුණු රජතුමා අතීතයේ මේ රට එක්‌ සේසත් කරලා 'මම මේ ධර්මද්වීපය එක්‌සේසත් කළාය, සම්මා සම්බුද්ධ ශාසනය ආරක්‍ෂා කළාය කියලා ඇතිකොට ගන්නා වූ විශේෂ දැනීම නිරතුරුව වෙනස්‌වී ගියා. අනාගත විඤ්Æණයේ අනිත්‍යභාවය නුවණින් දකිමින් ජීවත්වෙන්න. අතීත විඤ්ඤාණය, වර්තමාන විඤ්Æණය අනිත්‍යවී ගියා නම්, අනාගත විඤ්ඤාණය අනිත්‍යයි.. අනිත්‍යයි... වශයෙන් නුවණින් දකිමින් ජීවත් වෙන්න.
චිත්තානුපස්‌සනාව - 26
ඉදිරිපත් කිරීම - ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ - indrajith.media@gmail.com
http://www.divaina.com/2017/04/09/feature19.html
පිංවත් ඔබේ කයේ ක්‍රියාකාරිත්වය උදෙසා උපකාරක ධර්මයන් සකස්‌ කරදෙන කාය සංස්‌කාර, ඒ කියන්නේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසය, රුධිරගමනය, ආහාර ජීර්ණය, ශරීර අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම මේ සෑම ක්‍රියාවක්‌ම ධර්මතාවක්‌. නමුත් ඒ ධර්මතාව අනිත්‍ය නිරතුරුවම වෙනස්‌වන ස්‌වභාවයෙන් යුක්‌තයි. මවකට දරු ප්‍රසූතියෙන් අනතුරුව මවුකිරි එරීම ධර්මතාවයක්‌.
භික්‍ෂුව වැඩසිටින කුටිය ප්‍රදේශයේ විසිදෙනෙක්‌ගෙන් පමණ සමන්විත වඳුරු රංචුවක්‌ ජීවත්වෙනවා. මේ වඳුරු රංචුවෙන් ගම්මානයේ ගොවි ජනතාවට ගොඩක්‌ හිරිහැර වෙනවා. පසුගිය සතියේ දවසක එක්‌ වැඩුණු වඳුරෙක්‌ මුළු දවසම කුටිය ඉදිරිපිට ගසේ රෝගීව සිටියා. ගමේ කෙනෙක්‌ තියුණු පිහියකින් පසුපස ප්‍රදේශයට පහරදීලා. අඟලක පමණ කැපුමක්‌ නිසා වඳුරාගේ පසුපස කකුල පණ නැහැ. සවස්‌ වෙනවිට වඳුරා ගහෙන් බැහැල බොහොම අමාරුවෙන් කුටිය පසුපස ප්‍රදේශයට යනවා භික්‍ෂුව දැක්‌කා. ඊට දිනදෙකකට පසුව එම රෝගී වඳුරා භික්‍ෂුවගේ කුඩා කුස්‌සිය අසල මියගොස්‌ තිබුනා. දවල් කාලයේ බල්ලන්ගෙන් හා රාත්‍රී කාලයේ නරියන්ගෙන් වන මරණ බිය නිසාම, තමන් අනතුරකට පත්වී ඇතැයි දැනගැනීම නිසාම, ආරක්ෂාවට වඳුරා භික්‍ෂුවගේ කුස්‌සිය අසලම රැඳී මියගිහින්.
භික්‍ෂුව ඒ වඳුරු මළකුණ කැළයට ගිහින් දැම්මා. වඳුරු මළකුණේ කුණු ගඳට වහවැටිල මළකුණ ගිල දමන්න, කුණු මස්‌ අනුභව කරලාම පෘශ්ටිමත් වෙච්ච ලොකු කබරයින් දෙදෙනෙක්‌ ඇවිත් සිටියා. මොහොතකින් කබරයින් දෙදෙනා මළකුණට ගැටී, එක කබරයෙක්‌ පිටුපස අනෙක්‌ කබරයා ලුහුබැන්දා. මරබියෙන් වේගයෙන් භික්‍ෂුවගේ කුටිය දෙසට දිවගෙන පැමිණි කබරයා, කුටිය ඉදිරිපිට තිබෙන විශාල ගසේ මීටර් 10ක්‌ පමණ උස අත්තකට බඩගෑවා. මරණ බිය නිසාම පුදුම වේගයක්‌, පුදුම ජවයක්‌ එම කබරයාට ඒ වෙලාවේ තිබුනේ.
මේ කබරයා ගසට නැග්ග වෙලාවේ සිටම භික්‍ෂුවට කුටියේ වැඩසිටින්න බැහැ. ඒ තරමට කුණු ගඳ. ගස්‌ උඩ සිටින කබරයා, කුණුමස්‌ ගොඩවල් උඩ ලැගලා කබරයන්ගේ ශරීරයෙන් මහා මළකුණු ගඳක්‌ වහනය වෙනවා. එම කබරයින්ගේ ශරීරයත් තෙත බරිතයි. සම හරිම පිළිකුල් සහගතයි. කබරයාගේ ශරීරයෙන් වහනය වෙන්නේ හරිම අප්‍රසන්න, පිළිකුල් දුගදක්‌. නමුත් මේ කබරයා තම ශරීරයෙන් හමන මළකුණු දුගඳ පුදුමාකාර සැපවේදනාවක්‌ කරගෙනයි ජීවත්වෙන්නේ. පිංවත් ඔබ මිල අධික ඉස්‌තරම් සුවඳ විලවුන් වර්ගයන් ඇඟ තවරා ගෙන එම සුවඳින් යම්සේද තෘප්තිමත් වෙන්නේ, මේ කබරයෝ තම ශරීරයෙන් වහනය වන මළකුණු ගඳින් ඒ තරමටම තෘප්තිමත් වෙනවා.
පිංවත් ඔබ නුවණින් දකින්න, කබරයාට මෙතරම් කුණු ගඳක්‌ සැප වේදනාවක්‌ කොට දකින්න කබරයා අතීතයේ මොනතරම් බලවත් අකුසල් සංස්‌කාරයක්‌ සිදුකොට ගෙන ඇතිද කියලා.
පිංවත් ඔබ මහා සංඝරත්නයට, ධර්මරත්නයට, බොරුවෙන්, චෝදනාවෙන්, විවේචනය කිරීමෙන් දුර්ගන්ධයම සැපවේදනාවක්‌ බවට පත්වෙන, කබරකුලයේ උපතකට අවශ්‍ය අකුසල් සංස්‌කාරයන් සකස්‌වෙන්න පුළුවන්. පටිච්ච සමුප්පන්නව මේ කබරයෝත් අනාගත භවයක ඉස්‌තරම්ම මිල අධික සුවඳ විලවුන් පාවිච්චි කරන, වත්කම් අධික මනුෂ්‍යයෙක්‌ වෙන්නත් පුළුවන්. සංස්‌කාරයෝ කටුකයි, වියරුයි, විෂමයි, අමිහිරියි, මිහිරියි, දුගදයි, සුගන්ධයි, සැපයි..... සංස්‌කාරයෝ මිරිගුවක්‌මයි.
(පංච උපාදානස්‌කන්ධයට අදාළ 'සංස්‌කාර' කොටස මෙතැනින් නිමවේ. ලබන සතියේ සිට 'විඤ්ඤාණ' කොටස විග්‍රහ වේ)
චිත්තානුපස්‌සනාව - 25
ඉදිරිපත් කිරීම - ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ - indrajith.media@gmail.com
http://www.divaina.com/2017/03/26/feature24.html
පිංවත් ඔබේ කයේ ක්‍රියාකාරිත්වය උදෙසා උපකාරක ධර්මයන් සකස්‌ කරදෙන කාය සංස්‌කාර, ඒ කියන්නේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසය, රුධිරගමනය, ආහාර ජීර්ණය, ශරීර අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම මේ සෑම ක්‍රියාවක්‌ම ධර්මතාවක්‌. නමුත් ඒ ධර්මතාව අනිත්‍ය නිරතුරුවම වෙනස්‌වන ස්‌වභාවයෙන් යුක්‌තයි. මවකට දරු ප්‍රසූතියෙන් අනතුරුව මවුකිරි එරීම ධර්මතාවයක්‌.
පංචඋපාදානස්‌කන්ධයට අදාළව, සංස්‌කාරයන්ගේ අනිත්‍යභාවය ගැන, මෙම සටහන අවසන් කිරීමට සූදානම්වන මොහොතේ, භික්‍ෂුවගේ භික්ෂු ජීවිතයේ මුල් මාස කිහිපය තුළ විපාකයට පැමිණි, කුසල් සංස්‌කාරයක්‌ ගැන මෙහි සටහන් තබනවා. භික්‍ෂුවට මතක්‌වෙනවා මීට වසර අටකට පෙරාතුව, භික්‍ෂුව සාමනේරකෙනෙක්‌ වශයෙන් ආරණ්‍යයක වැඩසිටියදී අහම්බෙන් වගේ සිදුවූ හමුවීමක්‌. ඒ හමුවීම තමයි මෙම ලිපි පෙළ ඉදිරිපත් කරන ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ මහත්මයාගේ හමුවීම. කළුතර වසන්ත සර් නමැති පිංවත් ඉංග්‍රීසි ගුරුමහත්මයෙක්‌ගේ (සංස්‌කාරක සටහන - මෙම ලිපිය පළවන මොහොත වන විට හෙතෙම පැවිදි බිමට පත්ව සිටියි) ශිෂ්‍යයන් වශයෙන් ආරණ්‍යයේ පිළිසකර කිරීමේ කටයුත්තකට පැමිණ සිටියදීයි, ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ මහත්මයාව, මුල්වරට භික්‍ෂුවට මුණගැසුනේ. යම් හෙයකින් මීට වසර අටකට පෙරාතුව, භික්‍ෂුවට ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ මහත්මයා මුණනොගැසුනා නම්, භික්‍ෂුව කැලයේම පිපිලා, කැලයේම පරවෙලා යනවා. කැලයේ බඹරු කැලයේ මලෙන් රොන් අරගෙන, සතුටුවී යනවා පමණක්‌මයි, කරන්නේ. කැලයේ බඹරු කවදාවත් මලෙන් අහන්නේ නැහැ, මේ මල හටගත්තේ කොහොමද කියලා. මේ මල පිපුණේ කොහොමද කියලා. මේ මල සුවඳ හමන්නේ ඇයි කියලා. මේ මල පරවෙලා යන්නේ ඇයි කියලා. කැලේ බඹරුන්ට කැලේ මල්වලින් ඉහත ප්‍රශ්න අහන්න තේරුමක්‌ නැහැ. කැලේ බඹරු මල්වලින් රොන් අරගෙන සතුටුවෙනවා පමණක්‌මයි කරන්නේ.
මෙතැනදී කැලයේ බඹරු යෑයි භික්‍ෂුව සටහන් කළේ, කුටි ආශ්‍රිතව ඈත ගම්මානවල ජීවත්වෙන අහිංසක ජනතාව. කැලේ බඹරු රොන් අරගෙන පමණක්‌ සතුටුවෙනවාය කියලා සටහන් කළේ, එම කුටි ආශ්‍රිත ජනතාව පිණ්‌ඩපාතය බෙදලා සතුටුවෙනවා පමණක්‌මයි. කවදාවත් භික්‍ෂුවගෙන් අහන්නේ නැහැ අපි ඉපදුනේ කොහොමද? කියාලා. අවිද්‍යාව කියන්නේ කියන්නේ කුමක්‌ද කියලා. මනුෂ්‍යයාට සැප දුක්‌ ලැබෙන්නේ කොහොමද කියලා. අපි මැරුණට පස්‌සේ මොනවද වෙන්නේ කියලා. එම ගම්මානවල අහිංසක පිංවතුන් දානයේ සතුට පමණයි ලබන්නේ.
මීට වසර අටකට පෙරාතුව කැලයේ පිපිලා කැලයේම පරවෙලා යන්නට තිබුණු මලක්‌ 'මහ රහතුන් වැඩි මඟ ඔස්‌සේ' නමින් ලෝකයටම පූජාකොටගත්තේ ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ මහත්මයා. එසේ නොවන්න මේ මල කැලයේම පරවෙලා යන්නට තිබුණා. එහෙත් භික්‍ෂුව කැලයේ පිපී කැලයේම පරවී යන මලක්‌ නොවන්නට තිබූ නිසාමයි ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ මහත්මයත්, 'දිවයින' පුවත්පත් ආයතනයත්, ඊට උපකාර ධර්මයන් සකස්‌කොට දුන් ගෞරවනීය ස්‌වාමීන්වහන්සේලාත්, ගිහි පිංවතුනුත්, පිංවතියනුත්, කිසිම ආයාසයකින් තොරවම අතීතයේ භික්‍ෂුවට මුණගැසුනේ.
සංස්‌කාරයන් ලෝකය මුණගස්‌වනවා. ලෝකය පාලනය කරනවා. ලෝකය ගොඩනගනවා. ලෝකය වෙනස්‌කරනවා. ලෝකය විනාශ කරනවා. නමුත් මේ හැම සංස්‌කාරයක්‌ම අනිත්‍යවී යනවා. වෙනස්‌වී යනවා. විකෘතිවී යනවා. අහිමිවී යනවා.
පංචඋපාදානස්‌කන්ධයට අදාළ සංස්‌කාරයන්ගේ අනිත්‍යභාවය ගැන සටහන අවසන් කරන මොහොතේ, භික්‍ෂුව දෑස්‌ පියාගෙන ආවර්ජනය කරනවා, වර්තමානයේ 'මහ රහතුන් වැඩි මඟ ඔස්‌සේ' ලිපි පෙලෙන් හමුවූ අපි සියලුදෙනාම, වර්තමානයේ එකට ඉඳගෙන මේ සටහන් කියනවා වගේම, මේ සටහන් ගැන සාකච්ඡා කරනවා වගේම, සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කරනවා වගේම, අතීතයේ ඔබත් මමත් ජීවමාන බුදුරජාණන්වහන්සේලා ඉදිරියේ සන්සුන්ව වාඩිවී, සද්ධර්ම ශ්‍රවණය කරන්නට ඇති. එකම සම්මා සම්බුද්ධ ශාසනයේ, එකට පැවිදි උපසම්පදාව ලබලා ඉන්නට ඇති. එක අම්මාකෙනෙක්‌ගේ දරුවෝ වෙලා ඉපදිලා ඉන්නට ඇති. එක තිරිසන් අම්මගේ තනබුරුල්ලෙන් එකට කිරි උරාබොන්න ඇති. එකම ප්‍රේත පවුලේ සාමාජිකයන්ව සිටින්නට ඇති. එකම යුදබිමේ එකට මියයන්න ඇති. එකම දංගෙඩියේ පෙළට හිස්‌ගැසුම් කන්න ඇති. එකම ලොහොකුඹු නිරයේ එකට පැහෙන්නට ඇති. එකම සක්‌විති රජුන්ට දාව පුතුන් ලෙස ඉපදෙන්න ඇති. එකම ශක්‍රයට දාව පුතුන් ලෙස ඉපදෙන්න ඇති. එකම මාරයාගේ පිරිවාර සේනාව වී සිටින්නට ඇති. වර්තමානයේ අපි එකට එකතුවී 'මහ රහතුන් වැඩි මඟ ඔස්‌සේ' ලිපි පෙළ කියනවා. සංසාරයක්‌ පුරාවට සංස්‌කාරයන් අනිත්‍යභාවය, විකෘතිභාවය, වෙනස්‌වන ස්‌වභාවය නුවනින් දකිමින් වර්තමානයේ 'මහරහතුන් වැඩිමග ඔස්‌සේ ' සටහන් පෙළ පරිශීලනය කිරීමෙන් රැස්‌වෙන කුසල් සංස්‌කාරයන්ට බැඳෙන්න එපා. සංස්‌කාරයේ විෂමයි, කටුකයි, දුකයි, සැපයි වශයෙන් සංස්‌කාරයන් කෙරෙහි කළකිරීමම ඇතිකරගන්න.
තව ටික දිනකින් මේ ලිපි පෙළත් අවසන් වෙලා යාවී. එදාට පිංවත් ඔබලාට 'මහ රහතුන් වැඩි මඟ ඔස්‌සේ' කියන නාමයත් මතකයෙන් ගිලිහිලා යාවී. සියලු සංස්‌කාරයෝ අනිත්‍යභාවයට පත්වෙමින් ලෝකය ගලාගෙන යාවී. 'මහ රහතුන් වැඩි මඟ ඔස්‌සේ ' ලිපි පෙළ ප්‍රයෝජනයට ගනිමින්, ගලාගෙන යන ලෝකය උපරිම ආත්මභාව හතකට සීමාකොට ගැනීමට දක්‍ෂ පිංවතා, පිංවතිය 'මහ රහතුන් වැඩි මඟ ඔස්‌සේ ' ගමන් මාර්ගයට අවතීර්ණ වූ දක්‍ෂයන් අතර සැබෑම දක්‍ෂයන් වේවි.
චිත්තානුපස්‌සනාව 25 | ඉදිරිපත් කිරීම - ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ, indrajith.media@gmail.com
http://www.divaina.com/2017/03/12/feature30.html
පිංවත් ඔබේ කයේ ක්‍රියාකාරිත්වය උදෙසා උපකාරක ධර්මයන් සකස්‌ කරදෙන කාය සංස්‌කාර, ඒ කියන්නේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසය, රුධිරගමනය, ආහාර ජීර්ණය, ශරීර අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම මේ සෑම ක්‍රියාවක්‌ම ධර්මතාවක්‌. නමුත් ඒ ධර්මතාව අනිත්‍ය නිරතුරුවම වෙනස්‌වන ස්‌වභාවයෙන් යුක්‌තයි. මවකට දරු ප්‍රසූතියෙන් අනතුරුව මවුකිරි එරීම ධර්මතාවයක්‌.
පිංවත් ඔබ වර්තමානයේ සිටම 'මහ රහතුන් වැඩි මඟ ඔස්‌සේ' කියලා මතකයට එනකොටම, 'සංස්‌කාරයෝ අනිත්‍යයි ' කියලා දකිමින් පුහුණු වෙන්න. ඔබට මේ සටහන් තබන භික්‍ෂුව සිහිපත් වුණොත්, ඒ මොහොතේම, භික්‍ෂුවගේ රූපය මළ කඳක්‌ කොට දකින්න. ඒ මළකඳ මහපොළොවට පස්‌වෙනවා නුවණින් දකින්න. ඔබ දෙපා තබාගෙන සිටින මහ පොළොවේ පස, නුවණින් දකිමින් සියලු සංස්‌කාරයෝ අනිත්‍යයි... අනිත්‍යයි.. වශයෙන් නුවණින් මෙනෙහි කරන්න. අතීතයේ වැඩසිටි රහතන් වහන්සේලා, රහත් උත්තමාවියන් වහන්සේලා ලක්‍ෂ ගණනකගේ දේහයන් අනිත්‍යභාවයට පත්වී සකස්‌ වුණ පස නැමැති සතර මහා ධාතුව මතයි පිංවත් ඔබ මේ මොහොතේ දෙපා තබාගෙන සිටින්නේ. නික්‌ලේශී උතුමන්ගේ අතීත තෘෂ්aණාවෙන් හැදුන සතර මහා ධාතුව නමැති රූපය, සතරමහා ධාතුවටම එකතුකොට දීලා උන්වහන්සේලා නිවී යන්නේ, සංස්‌කාරයන්ගේ නිරෝධය නිසාමයි. රහතන් වහන්සේලා සර්පයෙක්‌ හැව අරින්නා සේ රූපය කෙරෙහි තෘෂ්ණාව අතහැර, රූපය සතරමහා ධාතුවටම මුසුකොට නිවී යද්දී අපි තවමත් රූපය මගේ කොටගෙන සංස්‌කාරයන් රැස්‌කොට ගන්නවා. පොහොසත් පිංවතාත් සංස්‌කාර රැස්‌කරනවා. දුප්පත් පිංවතාත් සංස්‌කාර රැස්‌කරනවා. හඬන පිංවතාත් සංස්‌කාර රැස්‌කරනවා. සිනහවෙන පිංවතාත්a සංස්‌කාර රැස්‌කරනවා. සිල්වත් පිංවතාත්, දුසිල්වත් පිංවතාත් සංස්‌කාර රැස්‌කරනවා. ලෝකය තේරුම්ගන්න බැරි අවුලක්‌ය කියලා බුදුරජාණන්වහන්සේ දේශනා කරන්නේ ඉහත අවුල නිසාමයි. මේ සෑම අවුලක්‌ම තම අවබෝධඥානයෙන්, 'සියලු සංස්‌කාරයෝ අනිත්‍යයි' කියන එකම අර්ථයට අරගෙන පංචඋපාදානස්‌කන්ධය නිශේධකොට දමන්නේ 'රහතන් වහන්සේ' කියන අර්ථයයි.
සංස්‌කාරයන් ගැන මේ සටහන ලියන වෙලාවේ සංස්‌කාරයන්ගේ වියරු, කටුක යථා ස්‌වභාවය ලෝකයට තම උතුම් සම්මා සම්බුද්ධ ඥානයෙන් අවබෝධකොට දේශනාකොට වදාළ ලොව්තුරා බුදුරජාණන්වහන්සේගේ සම්බුදු අසිරියෙන් බබළන රූපකාය භික්‍ෂුවට මැවිලා පෙනෙනවා. බුදුරජාණන්වහන්සේ, පටිච්චසමුප්පන්නව පිරිනිවීගොස්‌, දැනට වසර දෙදහස්‌ හයසියයක්‌ ගතවී තිබුණත්, මෙය සටහන් තබන භික්‍ෂුව තවමත් බුදුරජාණන්වහන්සේගේ සිවුරුකොණ අල්ලාගෙන බුදුරජාණන්වහන්සේ පසුපසින් වඩින භික්‍ෂුවක්‌මයි. බුදුරජාණන්වහන්සේ ඈත්වුණේ නැහැ. ඈත්වෙලා නැහැ. බුදුරජාණන්වහන්සේගේ සිවුරුකොණ අල්ලාගෙන පසුපසින් වඩිනකොට දැනෙන සම්බුදු සිසිලස භික්‍ෂුවට තවමත් හැඟෙනවා. බුදුරජාණන්වහන්සේගේ ගුණයන්, ඥානයන්, මහා කරුණා ගුණයන් භික්‍ෂුවට තවමත් දැනෙනවා, පෙනෙනවා. අපි ධර්ම විනයෙන් ඈත්වෙන්න, ඈත්වෙන්න බුදුරජාණන්වහන්සේ අපෙන් ඈතට යනවා. ධර්ම විනයෙන් ඈත්වූ භික්‍ෂුවකට බුදුරජාණන්වහන්සේ පිරිනිවීගොස්‌ අවුරුදු දෙදහස්‌ පන්සියයක්‌ම වෙනවා. ධර්මවිනය තුළ අවංකවම ජීවත්වන භික්‍ෂුවට බුදුරජාණන්වහන්සේගේ උපත, බුද්ධත්වය, පිරිනිවීම කියන තෙමඟුල සමරන්න අවශ්‍ය නැහැ. මොකද උන්වහන්සේ තවමත් බුදුරජාණන්වහන්සේගේ සිවුරුකොණ අල්ලාගෙන බුදුරජාණන්වහන්සේගේ පසුපසින් වඩින බුද්ධ ශ්‍රාවකයෙක්‌මයි. නමුත් මේ සෑම සංස්‌කාරයක්‌ම මොහොතින් මොහොත අනිත්‍යභාවයට පත්වෙනවා.
පංචඋපාදනස්‌කන්ධ ධර්මයේදී බුදුරජාණන්වහන්සේ දේශනා කරනවා සංස්‌කාර තුළත් විඥානය බැසගෙන තිබෙනවාය කියලා. දුප්පත් පිංවතෙක්‌ සිටිනවා, ඔහුට තිබෙන එකම දේපළ තමයි පොල් අතු සෙවිල්ලු කුඩා පැල්පත. සඳ තිබෙන රාත්‍රියක පොල්අතු අතරින් සඳඑළිය පෙනෙනවා. ඒ තරමටම දිරාගිය පැල්පතක්‌. නමුත් මේ දිරාගිය පැල්පත, මේ දුප්පත් පිංවතා, රාජ මන්දිරයක්‌ වගේ තෘෂ්ණාවෙන් මගේ කොටගෙනයි ජීවත්වෙන්නේ. අතීත අකුසල් සංස්‌කාර හේතුවෙන් ලැබුණු දුගී පැල්පත කියන අල්ලාගැනීම තුළ විඤ්ඤාණය බැසගෙන තිබෙනවා.
තවත් පිංවත් මහත්මයෙක්‌ සිටිනවා, ඔහු මහා ධනවතෙක්‌. ඔහුට සුඛෝපභෝගී මහා මන්දිරයක්‌ තිබෙනවා. ඔහු තමන්ට, පෙර කුසල් සංස්‌කාර නිසාම ලැබුණු මහා මන්දිරයේ තෘෂ්aණාවෙන් මගේ කොටගෙන ජීවත්වෙන්නේ. අතීත කුසල් සංස්‌කාර හේතුවෙන් ලැබුණ මහා මන්දිරය කියන අල්ලාගැනීම තුළ විඤ්ඤාණය බැසගෙන තිබෙනවා. සංස්‌කාර ධර්මයන් තුළ, විඤ්ඤාණය නමැති මැජික්‌කරුවා බැසගෙන සිටින නිසාම සත්ත්වයා සංස්‌කාර හේතුවෙන් සකස්‌වෙන වියරු කටුක යථා ස්‌වභාවය මතුකොට ගන්නේ නැහැ. සංස්‌කාර වෙනස්‌වෙනවාය කියන දැක්‌ම මතුකොටගන්නේ නැහැ. මොකද අතීත සංස්‌කාර හේතුවෙන් සකස්‌වන විඤ්ඤාණය වර්තමාන සංස්‌කාරයන් තුළ බැසගෙන විඤ්ඤාණයේම පැවැත්මට අදාළ සංස්‌කාරයන් නැවත නැවත පෝෂණය කොටගන්නවා. පටිච්ඡ සමුප්පාද ධර්මයේදී සංස්‌කාර හේතුවෙන් විඤ්ඤාණය සකස්‌වුණත්, පංචඋපාදනස්‌කන්ධ ධර්මයේදී සංස්‌කාරයන් තුළ විඤඤාණය බැසගෙන, විඤ්ඤාණයේ අනාගත පැවැත්මට අදාළ සංස්‌කාරයන් නැවත අස්‌වද්දාගන්නවා. විඤ්ඤාණය නමැති මැජික්‌කරුවාගේ සියුම් කපටි ක්‍රියාකාරකම් පිංවතුන්ලා බොහෝම සියුම්ව මතුකොට දක්‌වගන්න දක්‍ෂවෙන්න ඕනේ.
චිත්තානුපස්‌සනාව - 24
ඉදිරිපත් කිරීම - ඉන්ද්‍රජිත් සුබසිංහ, indrajith.media@gmail.com
http://www.divaina.com/2017/02/26/feature06.html
